تاریخ زنان

زن در تاریخ

سیر تاریخی جایگاه زنان در جامعه کمک فراوانی به شناخت جایگاه زن در دین اسلام خواهد کرد.نگرش اصلاحی دین اسلام به زن از یک طرف و ابهام در فهم برخی مسائل و احکام شرعی مربوط به زنان،از جمله حجاب زن،سرپرستی شوهر و وجوب تبعیت زن از وی،چگونگی تقسیم ارث و... از طرف دیگر زمینه ساز برداشت های متفاوت از جایگاه زن در اسلام شده است.

جایگاه زن در عصر جاهلیت

درباره جایگاه زن در عصر جاهلیت دو اعتقاد و نظر وجود دارد .گروهی معتقدند زن در عصر جاهلیت جایگاه ممتازی داشت و نقش فعال و تأثیرگذاری در خانواده و جامعه ایفا می کرد به اعتقاد این گروه زن در عصر جاهلیت داراد استقلال رأی و اراده بود و اوضاع روشن و مناسبی داشت.بازگشت نسب بعضی از قبائل عرب به زنان،شهرت بسیاری از بزرگان عرب با نام مادرانشان،مشاوره با زنان درباره مسائل جنگی و پذیرش امان دادن زنان به سربازان دشمن دلایل عمده این اعتقاد هستند.البته شاید بازگشت انتساب نسب به مادر به دلیل ازدواج های اشتراکی و وجود زنان چند شوهر باشد در آن زمان باشد بقیه دلایل و شواهد هم که وقایع کم نظیرند و نمی توان آن را ملاک جایگاه کلی زن در آن زمان محسوب کرد.گروه دیگری که شمارشان بیشتر است معتقدند زن در عصر جاهلیت اوضاع اسف باری داشته و دلایلی که ارائه می دهند مثل کراهت از دختردار شدن ، زنده به گور کردن دختران،نداشتن حق انتخاب همسر،محرومیت از ارث و به ارث رفتن زن مانند کالا ،گواه بر این اعتقاد آنان است.

بیان شده است که در زمان جاهلیت مرد صاحب اختیار و مالک خانواده بود و زن در ردیف مردها انسان تلقی نمی شد بلکه به عنوان یک انسان درجه دو محسوب می شد.براساس روایتی ، در زمان جاهلیت اعراب زن را در ردیف کالا می شمردند و بعد از مرگ شوهر (در صورتیکه از خود پسری نداشت) به ارث دیگر پسران آن مرد از زن های دیگر در می آمد.فرزندان نیز از حقوق انسانی برخوردار نبودند و در برخی جنگ ها ، پدرانشان آنان را نزد دشمن به رهن می گذاشتند که بیشتر اوقات منجر به کشته شدن آنان می شد.با این حال پسران بر دختران ترجیح داشتند چون پسران در آینده تبدیل به جنگجویان و مدافعان قبیله می شدند و دختران در زمان جنگ چیزی جز مزاحمت و سنگینی نداشتند و در صورت اسارت موجب بی آبرویی قبیله می شدند.نفرت داشتن از فرزند دختر گاهی منجر به زنده به گور کردن آنان می شد. البته در میزان شیوع این عمل شنیع اختلاف است.بعضی آن را نادر و بعضی دیگر آن را در بیشتر قبایل شایع می دانند. به هر حال تصریح قرآن کریم به این عمل زشت دلالت بر سنگینی این مسأله دارد.

در عصر جاهلیت،بیشتر حق انتخاب همسر با مرد بود و زن کمتر نقشی در این مورد ایفا می کرد. در آن زمان حق اول برای ازدواج با دختر،پسرعموی او بود و در صورتیکه پسر عموی دختر قصد ازدواج با او را داشت،دیگران اجازه نداشتند برای ازدواج با او پیشقدم شوند.البته به مرور زمان برای کسب شرافت و موقعیت بهتر ازدواج با دیگر قبایل رایج شد و ازدواج های داخلی کمتر شد.در زمان جاهلیت مرد برای تعدد زوجات هیچ محدودیتی نداشت و لزومی نداشت که عدالت را بین آنان رعایت کند بلکه هر کدام نزد او محبوب تر بود موقعیت و وضع بهتری نسبت به بقیه داشت.حق طلاق با مرد بود و به آسانی انجام می گرفت و در بیشتر موارد مرد از روی غضب و و برای انتقام جویی و تنبیه زن و یا قبیله زن ، او را طلاق می داد.زن نیز بعد از طلاق اجازه ازدواج با مرد دیگری نداشت چون تعصب افراطی مرد این اجازه را نمی داد. البتع در بعضی موارد مرد در ازای گرفتن مالی به ازدواج همسر سابقش با مرد دیگری رضایت می داد.

جایگاه زن در روم باستان

گفته شده است درجامعه اولیه روم،زن دارایی شوهر محسوب می شد و تحت کنترل او بودطبق قوانین روم در آن زمان،زن اگر خطایی مرتکب می شد مرد می توانست او را کتک بزند ،طلاق بدهد و یا حتی به قتل برساند. زنانی که از طبقات بالای جامعه بودند در صورت خشونت بیش از حد همسر،حق طلاق داشتند و زنان طبقات پایین از چنین حقی محروم بودند.

زن در یونان باستان

در یونان باستان زنان به سختی ا حقوق قانونی برخوردار بودندآنها حق شرکت در امور قضایی و اجتماعی را نداشتندیونانی ها معتقد بودند که زنان بالاتر از مردان هستند.

: تاریخ اسلام در آینه پژوهش نویسنده : موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)    جلد : 24

آیا اساسا زن در ساختن تاریخ نقشی دارد یا ندارد و اصلا نقشی می‌تواند داشته‌ باشد یا نه ؟ باید داشته باشد یا نباید داشته باشد ؟ همچنین از نظر اسلام‌ این قضیه را چگونه باید بر آورد کرد ؟ زن یک نقش در تاریخ داشته و دارد که کسی منکر این نقش نیست و آن‌ نقش غیر مستقیم زن در ساختن تاریخ است . می‌گویند زن ، مرد را می‌سازد و مرد تاریخ را ، یعنی بیش از مقداری که مرد در ساختن زن می‌تواند تاثیر داشته باشد ، زن در ساختن مرد تاثیر دارد . این خودش مسئله‌ای است که‌ نمی‌خواهم امشب درباره آن بحث بکنم . آیا مرد روح و شخصیت زن را می‌سازد ، اعم از اینکه زن به عنوان مادر باشد یا به عنوان همسر ، یا نه ، این زن‌ است که فرزند و حتی شوهر را می‌سازد ؟ ( مخصوصا در مورد شوهر ) آیا زن‌ بیشتر شوهر را می‌سازد یا شوهر بیشتر زن را ؟ حتما تعجب خواهید کرد که‌ عرض بکنم آنچه که تحقیقات تاریخی و ملاحظات روانی ثابت کرده است این‌ است که زن در ساختن شخصیت مرد بیشتر مؤثر است تا مرد در ساختن شخصیت‌ زن بدین جهت است که تاثیر غیر مستقیم زن در ساختن تاریخ ، لامنکر و غیر قابل انکار است . اینکه زن ، مرد را ساخته است و مرد ، تاریخ را ، خودشداستانی است و یک مبحث خیلی مفصل . حال ببینیم نقش مستقیم زن در ساختن تاریخ چگونه است و چگونه باید باشد و چگونه می‌تواند باشد ؟ به سه شکل می‌تواند باشد . یکی اینکه اساسا زن ، نقش مستقیم در ساختن تاریخ نداشته باشد ، یعنی نقش زن ، منفی محض‌ باشد . در بسیاری از اجتماعات برای زن جز زائیدن و بچه درست کردن و اداره داخل خانه ، نقشی قائل نبوده‌اند ، یعنی زن در اجتماع بزرگ ، نقش‌ مستقیم نداشته ، نقش غیر مستقیم داشته است ، به این ترتیب که او در خانواده مؤثر بوده و فرد ساخته خانواده در اجتماع مؤثر بوده است . یعنی‌ زن ، مستقیما بدون اینکه از راه مرد تاثیری داشته باشد ، به هیچ شکل‌ تاثیری در بسیاری از اجتماعات نداشته است . ولی در این اجتماعات زن‌ علی رغم اینکه نقشی در ساختن تاریخ و اجتماع نداشته است . بدون شک و برخلاف تبلیغاتی که در این زمینه می‌کنند ، به عنوان یک شی‌ء گرانبها زندگی می‌کرده است . یعنی به عنوان یک شخص ، کمتر مؤثر بوده ، ولی یک‌ شی‌ء بسیار گرانبها بوده و به دلیل همان گرانبهائیش ، بر مرد اثر می‌گذاشته است . ارزان نبوده که توی خیابانها پخش باشد و هزاران اماکن‌ عمومی برای بهره‌گیری از او وجود داشته باشد ، بلکه فقط در دائره زندگی‌ خانوادگی مورد بهره برداری قرار می‌گرفته است . لذا قهرا برای مرد خانواده یک موجود بسیار گرانبها بوده ، چون تنها موجودی بوده که‌ احساسات جنسی و عاطفی او را اشباع می‌کرده است و طبعا و بدون شک مرد عملا در خدمت زن بوده است