آلحمدان
آلحمدان دودمانی عربی در سده چهارم هجری بود که در موصل، جزیره و حلب حکومت داشت. بنیانگذار آن ابوالهیجاء عبدالله بن حمدان بود و پس از او ناصرالدوله و سپس سیفالدوله قدرت را در دست گرفتند. دوره سیفالدوله زمان اوج قدرت سیاسی و نظامی این خاندان و همچنین رونق فرهنگی در دربار حلب بهشمار میآید. پس از جانشینان او، با دخالت فاطمیان و ضعف سیاسی، حکومت آلحمدان رو به زوال رفت و این سلسله پس از حدود شصت سال پایان یافت.
تاریخچه
آلحمدان نام دودمانی عربی است که در دوره خلافت عباسیان در نواحی جزیره، موصل و سوریه فرمانروایی داشت. بنیانگذار این خاندان ابوالهیجاء عبدالله بن حمدان بود. این خاندان به بنیثعلب از قبایل عرب منسوب دانسته شدهاند. قدرت و نفوذ آنان در سده چهارم هجری گسترش یافت و در روزگار سیفالدوله به اوج رسید.[۱]
حمدان از امیران دوره خلافت معتضد بالله، شانزدهمین خلیفه عباسی، بهشمار میرفت. پسر او ابوالهیجاء عبدالله بن حمدان از سوی خلیفه مکتفی بالله به حکومت موصل منصوب شد و در آن ناحیه نفوذی نزدیک به استقلال یافت. او در سال ۳۲۲ قمری در جریان دفاع از قاهر بالله کشته شد و پس از او پسر بزرگش ناصرالدوله حسن جانشین وی شد. در زمان خلافت متقی بالله، هنگامی که خلیفه بغداد را ترک کرد و به موصل رفت، ناصرالدوله همراه با برادرش سیفالدوله علی به خدمت خلیفه رسید و هر دو از نزدیکان او شدند. در این دوره، ناصرالدوله در موصل و نواحی پیرامون آن فرمانروایی داشت و سیفالدوله در حلب و بخشهایی از شام حکومت میکرد.[۲]
با تصرف بغداد به دست معزالدوله بویهی، ناصرالدوله توان مقاومت در برابر فشارهای سیاسی و نظامی را از دست داد و به برادرش سیفالدوله پناه برد. از آن پس سیفالدوله مهمترین و نیرومندترین فرمانروای آلحمدان بهشمار آمد و عملاً نماینده اصلی قدرت این خاندان شد.[۳]
در دوره حکومت سیفالدوله، نبردهای متعددی میان نیروهای او و رومیان بیزانسی درگرفت. او بارها با آنان جنگید و در برخی حملات تا سرزمینهای آناتولی پیش رفت. در یکی از این یورشها سپاه او تا آماسیه پیشروی کرد و غنایم فراوانی به دست آورد. این جنگها موجب گسترش قلمرو و افزایش شهرت نظامی او شد. سیفالدوله در سال ۳۵۰ قمری درگذشت و پسرش سعدالدوله ابوالمعالی جانشین او در حلب شد. پس از وی نیز ابوالفضائل به امارت رسید. در همین دوره، وزیر ابونصر که به فاطمیان گرایش داشت، بر حلب مسلط شد و قدرت آلحمدان رو به ضعف و زوال گذاشت.[۴]
در میان فرمانروایان این دودمان، ناصرالدوله، سیفالدوله و سعدالدوله از شناختهشدهترین حاکمان آن بهشمار میآیند. دوره سیفالدوله افزون بر قدرت نظامی، از نظر رونق علوم و فرهنگ نیز اهمیت داشت و دربار او محل گردآمدن دانشمندان و ادیبان بود. حکومت آلحمدان در مجموع نزدیک به شصت سال در بخشهایی از شمال عراق و سوریه دوام یافت.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حمدان». دایرهالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.