حروف اسلی
شیوه قرائت قرآن کریم
شیوه قرائت قرآن کریم بر اساس آیه ۴ سوره مزّمّل: وَ رَتِّلِ القُرءَانَ تَرتِیلاً (و قرآن را شمرده و با دقت بخوان), باید به صورت ترتیل باشد.[۱]
معنای حرف
حرف در لغت به معنای طرف و کنار میباشد. و در اصطلاح قرائت، عبارت است از: صوتی که بر قسمتی از حلق و دهان لبها تکیه داشته باشد. هرگاه هوای موجود در ریهها بیرون رانده شود و با هوای ساکن موجود در حلق یا دهان برخورد نماید، موجب پیدایش صوت گشته و بعد از کنترل صوت به وسیله اعضای گفتار (حلق، دهان و لب) حرف ایجاد میشود.
- حروف اصلی: حروفی را میگویند که دارای یک مخرج مشخص و معین باشند. تعداد حروف اصلی را بعضی بیست و هشت و برخی دیگر بیست و نه حرف میدانند. (اختلاف در تعداد حروف به الف مدّی مربوط میشود برخی الف مدّی را جزء حروف به حساب نیاورده اند.
- حروف فرعی: حروفی را گویند که بین دو مخرج در جریان باشند، مانند همزه تسهیل شده در مثال ءَاَعْجَمِیّ یا الف اماله شده در مثال مَجْرٰیهٰا یا نون و میم اخفا شده و …[۲]
مخارج حروفی که در جایگاه لسان قرار دارند ، به ترتیب زیر می باشند:
- مخرج حرف قاف
- مخرج حرف کاف
- مخرج سه حرف جیم ، شین ، یای غیر مدّی
- مخرج حرف ضاد
- مخرج حرف لام
- مخرج حرف نون
- مخرج حرف راء
- مخرج سه حرف تاء ، دال ، طاء
- مخرج سه حرف زاء ، سین ، صاد
- مخرج سه حرف ثاء ، ذال ، ظاء
مخرج سه حرف از حروف الفبای عربی
مخرج سه حرف زاء، سین، صاد :بخش جلوی سطح زبان و سطح صاف پشت لثه ثنایای بالا (قسمت برجستگی مرز بین لثه و سخت کام) میباشد. در هنگام تلفظ سه حرف زاء، سین، صاد بخش جلوی سطح زبان به صورت شیار به سطح صاف پشت لثه دندان ثنایای بالا نزدیک شده و با عبور هوا از این شکاف و مجرای باریک، این سه حرف، تولید میشوند. با این تفاوت که در هنگام تلفظ حرف زاء، برخلاف حرف سین، تارهای صوتی به ارتعاش در میآیند و در هنگام تلفظ صاد همزمان ریشه زبان به سوی کام بالا متمایل میشود.[۳]
تعداد مخارج حروف
حروف بنابر قول مشهور، از هفده مخرج ادا میشوند و در پنج جایگاه از دستگاه تکلم قرار دارند: جوف، حلق، لسان، شفتین و خیشوم
نکته
سه حرف زاء، سین، صاد را حروف اسلی میگویند. اسله به معنای سر زبان است که با حالت شیار در تولید این سه حرف نقش اساسی دارد.
منابع
ارجاعات
منابع
حبیبی، علی؛ شهیدی، محمدرضا (۱۳۹۷). روان خوانی و تجوید قرآن کریم. ج. ۱. مرکز نشر هاجر. صص. ۹۳–۱۱۲.