صائب تبریزی

میرزا محمدعلی صائب تبریزی (درگذشت ۱۰۸۱ق) شاعر نامدار ایرانی در دورهٔ صفویان و از برجسته‌ترین غزل‌سرایان سبک هندی در شعر فارسی بود. او بیشتر عمر خود را در اصفهان گذراند و مدتی نیز در هند و کابل اقامت داشت. مجموعهٔ اشعار او بسیار گسترده است و بخش عمدهٔ آن را غزل‌ها تشکیل می‌دهد.

نسب

سلسلهٔ نسب صائب تبریزی را به شمس تبریزی رسانده‌اند. پدر او میرزا عبدالرحیم از بازرگانان معتبر تبریز بود که به فرمان شاه عباس اول همراه گروهی از مردم تبریز به اصفهان کوچ کرد و در محلهٔ عباس‌آباد اصفهان سکونت یافت.

زندگی

صائب در اصفهان پرورش یافت و در همان شهر به شهرت رسید. در جوانی به زیارت مکه رفت و در مسیر سفر، اشعاری سرود. از برخی غزل‌های او برمی‌آید که پس از بازگشت به اصفهان از اوضاع ایران دلگیر شد و در سال ۱۰۳۶ق رهسپار هند گردید. او در راه سفر به هند مدتی در کابل اقامت کرد. در آنجا ظفرخان احسن، که به نیابت از پدر خود خواجه ابوالحسن تربتی در کابل حکومت داشت، از او استقبال کرد و صائب مدتی در نزد او اقامت داشت و در مدح او اشعاری سرود.

در سال ۱۰۳۹ق ظفرخان برای دیدار شاه جهان به سوی دکن رفت و صائب را نیز با خود برد. پس از ورود به دربار شاه جهان، صائب مورد توجه قرار گرفت و لقب «مستعدخان» و منصب هزاری دریافت کرد. چند سال بعد، هنگامی که ظفرخان به حکومت کشمیر منصوب شد، صائب نیز همراه او به آنجا رفت. در همین زمان پدر صائب به هند رفت و او را به بازگشت به ایران ترغیب کرد و صائب همراه پدر به اصفهان بازگشت. او پس از بازگشت تا پایان عمر در اصفهان زندگی کرد و نزد پادشاهان صفوی منزلتی بلند داشت. در دورهٔ شاه عباس دوم به لقب ملک‌الشعرایی رسید.

در آغاز سلطنت شاه سلیمان صفوی شعری از صائب موجب رنجش شاه شد و گفته‌اند که شاه سلیمان تا پایان عمر با او سخن نگفت.

درگذشت

صائب تبریزی چند سال پس از آغاز سلطنت شاه سلیمان، در سال ۱۰۸۱ق در اصفهان درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد.

آثار

مجموعهٔ آثار صائب بسیار گسترده است و گفته‌اند حدود ۱۲۰ هزار بیت شعر سروده است. بیشتر اشعار او در قالب غزل است، اما قصیده، مثنوی و نوشته‌های منثور نیز از او باقی مانده است. یکی از دیوان‌های او نیز به زبان ترکی سروده شده است. بسیاری از ابیات صائب در زبان فارسی به صورت مثل و عبارت‌های رایج درآمده و در گفتار مردم کاربرد یافته است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «صائب». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.