گلدزیهر
گلدزیهر زیستنامه
ایگناتس گلدزیهر (Ignaz Goldziher) زادهٔ ۱۸۵۰ م - درگذشتهٔ ۱۹۲۱ م، خاورشناس یهودی مجارستانی و از بنیانگذاران اسلامشناسی دانشگاهی در غرب بهشمار میرود.[۱] او با تألیف کتاب «مذاهب التفسیر الإسلامی» (روشهای اسلامی تفسیر قرآن) رویکردی نوین در بررسی تاریخی تفاسیر قرآنی پدید آورد و اختلاف قرائات را نخستین گام در سیر تحول تفسیر دانست.[۲] دیدگاههای او دربارهٔ قرائات قرآن، بهویژه تأکید بر نبودِ نص واحد و انتساب تغییرات به پیامبر (ص) و صحابه، با نقدهای گستردهای از سوی دانشمندان علوم قرآنی روبهرو شده است.[۳]
پیشینه و روششناسی
گلدزیهر برای فراگیری فرهنگ و دین اسلام به سوریه، فلسطین و مصر سفر کرد و در شانزدهسالگی مقالههای علمی دینی مینوشت و در بیستسالگی مدرک دکترا دریافت داشت.[۴] او را «پدر روانی نسل جدید در اسلامشناسی» و مؤسس رشتهٔ اسلامشناسی در دانشگاههای غرب دانستهاند.[۵] روش علمی او بر پایهٔ طراحی چارچوب ذهنی پیشساخته و سپس جستجوی شواهد تاریخی برای تأیید آن بود، نه گردآوری دادهها و سپس نتیجهگیری. این رویکرد جدلی، بهویژه در حوزهٔ قرآن، او را به نادیدهگرفتن تمایز میان قرائتهای متواتر و شاذ کشاند و اختلاف قرائات را نشانهٔ نبودِ نص واحد تفسیر کرد.[۶] از دیگر ویژگیهای روش او، بررسی تأثیرات متقابل مذاهب بر یکدیگر و تأکید بر شکلگیری باورهای دینی در بستر تاریخی بود.[۷]
منابع
- ↑ العقیقی، نجیب. المستشروق. ج. ۳. ص. ۴۱.
- ↑ گلدزیهر، ایگناس. مذاهب التفسیر الاسلامی. ص. ۸-۹.
- ↑ مرتضوی، سیدمحمد (۱۳۸۱). «بررسی و نقد آراء گلدزیهر درباره منشأ اختلاف قرائات». جامعه شناسی کاربردی (۱۴).
- ↑ زمانی، مصطفی. مستشرقان و قرآن. ص. ۸۲.
- ↑ سالم الحاج. نقد الخطاب الاستشراقی. ج. ۱. دار المدار الاسلامی. صص. ۱۷۲–۱۷۳.
- ↑ زمانی، مصطفی (۱۳۸۴). «گلدزیهر و کتاب گرایشهای تفسیری او». تحقیقات علوم قرآن و حدیث (۳).
- ↑ بدوی. دائرة المعارف مستشرقان. ص. ۵۲۳.