غضائری

‘’‘غصب’‘’ به معنای گرفتن مال از صاحبش به زور، چه به صورت آشکار و چه به صورت پنهانی است. در اصطلاح فقهی، غصب یعنی استقرار خودخوانده و بدون حق بر مال دیگری به گونه‌ای که تصرف در آن از صاحب اصلی منع شود؛ در صورتی که شخصی تنها مانع از تصرف صاحب مال در مال خودش شود، غاصب نامیده نمی‌شود، اما اگر مال را تحت تصرف خود درآورد، غاصب محسوب شده و مسئولیت ضمان (جبران خسارت) بر عهده او خواهد بود.

جایگاه غصب در احکام اسلامی

در آموزه‌های اسلامی، غصب یکی از بزرگ‌ترین گناهان شمرده شده است. پیامبر اکرم (ص) درباره غاصبان فرمودند که خداوند از چنین شخصی روی گردانیده و هر عمل خیری که انجام دهد، مورد نارضایتی خدا بوده و تا زمانی که توبه نکند و مال را به صاحبش برنگرداند، در نامه اعمالش ثبت نمی‌گردد. همچنین در حدیثی دیگر، تصاحب مال و ملک دیگری به ناحق، بزرگ‌ترین گناه معرفی شده است. پیامبر اکرم (ص) نسبت به غصب حتی در مقادیر بسیار اندک هشدار شدید داده‌اند و فرمودند: «لعنت خدا بر کسی که حتی به اندازه یک وجب از زمین و حدود همسایه‌اش خیانت کند (آن را غصب کند)» و این عمل مایه ورود به دوزخ است.

حرمت تصرف در امانات و اموال دیگران

در روایات تأکید شده است که هر کس امانتی را نزد خود داشته باشد، مکلف است آن را به صاحبش بازگرداند. همچنین تصرف در مال دیگری جز با رضایت قلبی و درونی مالک آن، جایز نیست. این موضوع در توقیع شریف از ناحیه مقدسه حضرت ولی‌عصر (عج) نیز تأکید شده که می‌فرماید: «هیچ‌کس نمی‌تواند در مال دیگری تصرف کند مگر با اذن او».

سخنان امیرالمؤمنین (ع)

امیرالمؤمنین علی (ع) در بیان شدت پیامدهای غصب، فرمودند: «سنگِ غصبی در سرا (خانه)، گروِ ویرانی آن سرا است»؛ یعنی وجود مال غصبی در یک خانه، موجب نابودی آن می‌شود. ایشان همچنین بیان داشتند که تحمل سختی‌های بزرگ، مانند دردی شدید یا با زنجیر بسته شدن، برای آنان بسیار آسان‌تر از آن است که روز قیامت در حالی با خداوند و رسولش روبرو شوند که نسبت به برخی بندگان ستم کرده یا چیزی از مال‌های دنیوی را غصب نموده باشند.

منابع

اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «غصب». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.