عوالم اربعه
‘’‘عوالم اربعه’‘’ اصطلاحی در فلسفه و عرفان اسلامی است که به دستهبندی مراتب هستی اشاره دارد. فیلسوفان و عارفان در تبیین مراتب وجود، دیدگاههای متفاوتی ارائه کردهاند که در برخی رویکردها نظام هستی به چهار عالم و در برخی دیگر به پنج عالم تقسیم شده است. این طبقهبندیها در مکاتب فلسفی همچون حکمت اشراق و همچنین در عرفان نظری با رویکردهای متمایزی تعریف میشوند.
دیدگاه فلسفه اشراق
در حکمت اشراقی، عوالم اربعه بر اساس نظام نوری تبیین شدهاند که عبارتند از: ۱. عالم انوار قاهره، که همان عالم انوار مجرد عقلی است. ۲. عالم انوار مدبره، شامل انوار اسفهبدیه فلکی و انسانی. ۳. عالم برزخیات، که بر عالم حس اطلاق میشود. ۴. عالم صور معلقه ظلمانیه، که از آن با نام عالم مثال، عالم خیال و عالم اشباح نیز یاد میشود و قدما به آن عالم مقدار میگویند.[۱]
دیدگاه عرفانی
در اصطلاحات عرفانی، نظام پنجگانه برای عوالم وجود مطرح است که گاه با عوالم اربعه همپوشانی دارد. عوالم خمسه عبارتند از: ۱. عالم علم. ۲. عالم عین. ۳. عالم جبروت (اعلی و اسفل) که به آن مثال مطلق و غیب مضاف نیز میگویند. ۴. عالم ملکوت، که عالم ارواح نیز نامیده میشود. ۵. عالم خلق، که عالم ملک و ناسوت نام دارد.[۲]
عوالم عالیه
در برخی طبقهبندیها، از عوالم عالیه یا عالم عالی سخن به میان آمده است. این عوالم شامل مجردات طولی و عرضی، صور مجرده و مُثُل معلقه هستند.[۳]
پانویس
ارجاعات
منابع
اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عوالم اربعه». دایرهالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.