قاضی عبدالعزیز
قاضی عبدالعزیز، عبدالعزیز بن نحریر بن عبدالعزیز بن براج شامی حلبی طرابلسی، مکنی به ابوالقاسم و مشهور به ابن‌براج، از فقیهان برجسته شیعه امامیه در اواخر قرن پنجم هجری و از شاگردان سید مرتضی و شیخ طوسی بود. او مدتی نماینده علمی شیخ طوسی در بلاد شام بود و حدود ۲۰ یا ۳۰ سال در طرابلس قضاوت کرد و به همین سبب به قاضی شهرت یافت. از آثار او جواهر الفقه، روضه النفس فی احکام العبادات، شرح جمل العلم و العمل، عماد المحتاج فی مناسک الحاج و چند اثر فقهی دیگر است. او در شب جمعه نهم شعبان سال ۴۸۱ق در طرابلس درگذشت.
زندگی
عبدالعزیز بن نحریر بن عبدالعزیز بن براج شامی حلبی طرابلسی، مکنی به ابوالقاسم و مشهور به ابن‌براج، از فقیهان برجسته شیعه امامیه در اواخر قرن پنجم هجری و از وجوه و اعیان آن دوره بود. او از شاگردان سید مرتضی علم‌الهدی بود و به همین سبب لقب «غلام المرتضی» نیز داشت. در اصطلاح رجال و درایه، واژه «غلام» به معنای شاگرد و تلمیذ به‌کار می‌رفته است. از آنجا که ابن‌براج از سوی سید مرتضی در تدریس نیابت داشت، در برخی منابع با عنوان «خلیفة المرتضی» نیز از او یاد شده است.[۱]
پس از وفات سید مرتضی، ابن‌براج در درس شیخ طوسی حاضر شد و به تکمیل مراتب علمی خود پرداخت. شیخ طوسی او را در بلاد شام به نیابت خود منصوب کرد و به همین سبب در برخی منابع «خلیفة الشیخ» نیز نامیده شده است. گاهی ابوالصلاح حلبی نیز با همین عنوان یاد شده است. بنا بر تصریح قطب‌الدین راوندی، مقصود شیخ طوسی از تعبیر «شیخ فاضل» در آغاز برخی از کتاب‌های خود، ابن‌براج بوده است.[۲]
ابن‌براج از دو استاد بزرگ خود، همچنین از ابوالصلاح تقی و ابوالفتح کراجکی روایت کرده است. شیخ عبدالجبار مفید رازی، که در ولایت ری فقیه امامیه بود، و گروهی دیگر از بزرگان آن دوره نیز از او روایت کرده‌اند.[۳]
ابن‌براج حدود ۲۰ یا ۳۰ سال در طرابلس به قضاوت پرداخت و به همین سبب به «قاضی» شهرت یافت. در کتاب‌های فقهی، هرگاه واژه «قاضی» بدون قرینه به‌کار رود، مقصود ابن‌براج دانسته شده است.[۴]
آثار
ابن‌براج آثاری در فقه، اصول فقه و کلام تألیف کرده است که از جمله آنها عبارت‌اند از:
- جواهر الفقه؛ این اثر همراه با چند کتاب دیگر، با عنوان جوامع الفقه در ایران به چاپ رسیده است.
- روضة النفس فی احکام العبادات
- شرح جمل العلم و العمل سید مرتضی
- عماد المحتاج فی مناسک الحاج
- الکامل
- المعالم
- المعتمد
- المغرب
- المنهاج
- الموجز
- المهذب
هفت اثر اخیر، یعنی الکامل، المعالم، المعتمد، المغرب، المنهاج، الموجز و المهذب، در فقه هستند. ابن‌براج همچنین کتابی در کلام داشته است.[۵]
وفات
ابن‌براج در شب جمعه نهم شعبان سال ۴۸۱ق، در حدود ۸۰ سالگی، در طرابلس درگذشت.[۶]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «قاضی عبدالعزیز»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «قاضی عبدالعزیز»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «قاضی عبدالعزیز»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «قاضی عبدالعزیز»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «قاضی عبدالعزیز»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «قاضی عبدالعزیز»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قاضی عبدالعزیز». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.