احمد بن عبدالله کعبی
احمد بن عبدالله کعبی، مشهور به کعبی و مکنی به ابوالقاسم، از متکلمان معتزله بغداد و شاگرد ابوعلی خیاط بود. درباره نام و سال درگذشت او اختلاف گزارش وجود دارد؛ دهخدا سال ۳۱۹ قمری و محدث قمی سال ۳۱۷ قمری را ذکر کرده و نام او را عبدالله بن احمد ضبط کرده است. از آثار او می‌توان به «أوائل الأدلة فی أصول الدین»، «تجرید الجدل» و «تهذیب فی الجدل» اشاره کرد. کعبی دیدگاهی درباره حکم مباح داشت که در آثار اصولی مورد نقد و بحث قرار گرفته است.[۱]
زندگی
احمد بن عبیدالله بلخی، مشهور به کعبی و مکنی به ابوالقاسم، از معتزلیان بغداد بود و نزد خیاط معتزلی دانش آموخت. درباره نام او، محدث قمی صورت «عبدالله بن احمد» را آورده است. در گزارش دهخدا، سال درگذشت او ۳۱۹ قمری و در گزارش محدث قمی، ۳۱۷ قمری ذکر شده است.[۲]
آثار
از آثار منسوب به کعبی می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:
- «أوائل الأدلة فی أصول الدین»
- «تجرید الجدل»
- «تهذیب فی الجدل»[۳]
دیدگاه کعبی درباره مباح
کعبی درباره حکم مباح دیدگاهی داشت که در آثار علم اصول مورد بحث و نقد قرار گرفته است. به اعتقاد او، فعل مباح وجود ندارد؛ زیرا ترک حرام که واجب است، جز با انجام فعلی مباح تحقق نمی‌یابد. به بیان دیگر، فعل مباح لازمه ترک واجب است. از آنجا که به نظر او لازم و ملزوم نمی‌توانند احکام متفاوتی داشته باشند، فعل مباح نمی‌تواند حکمی متفاوت با ترک حرام داشته باشد؛ ازاین‌رو، وجود مباح را نمی‌پذیرفت و اباحه را از شمار احکام خارج می‌دانست. بنا بر گزارش منبع، این دیدگاه مورد پذیرش محققان قرار نگرفته و در کتاب‌های اصولی نقد و بررسی شده است.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «احمد بن عبدالله کعبی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.