اصحاب رده
رِدَّه به معنای «بازگشت از دین» یا «ترک یک باور پس از پذیرش آن» است. این واژه در تاریخنگاری و منابع حدیثی اسلامی برای گروهها یا افرادی بهکار رفته است که پس از درگذشت پیامبر اسلام یا در موقعیتهای خاص، مسیر پیشین خود را تغییر دادند. برداشتها از این اصطلاح در میان جریانهای مختلف فکری و تاریخی یکسان نیست و گزارشها دربارهٔ آن جنبه روایی و تفسیری دارند.
در منابع اهل سنت
در برخی منابع تاریخی اهل سنت، اصطلاح «اهل رده» به گروهی از عرب اطلاق شده است که پس از درگذشت پیامبر اسلام از پیروی تعالیم دینی کناره گرفتند یا از پرداخت زکات خودداری کردند. در این گزارشها آمده است که ابوبکر، خلیفه نخست، تصمیم گرفت با این گروهها بجنگد و در این رویارویی شماری از آنان کشته یا اسیر شدند. این روایتها در متون تاریخی بهعنوان رخدادهای آغازین دوره خلافت نقل شدهاند.[۱]
در منابع شیعه
در منابع حدیثی شیعه، واژه «ردّه» معنای متفاوتی یافته است و به کسانی اشاره دارد که پس از درگذشت پیامبر اسلام، امامت فردی را که منصوب الهی دانسته شده بود نپذیرفتند و با او بیعت نکردند. گزارشهای متعددی در منابع روایی آمده است که بر اساس آنها تنها شمار اندکی از یاران پیامبر بر معرفت نسبت به مسئله امامت باقی ماندند.
گزارش منسوب به مفضل
در روایتی نسبت دادهشده به مفضل، او نام گروهی از صحابه را نزد جعفر بن محمد ذکر میکند. در این نقل، نامهایی مانند حذیفه و عبدالله بن مسعود رد میشود و سه تن با نامهای ابوذر، سلمان و مقداد بهعنوان کسانی معرفی میشوند که دچار تردید نشدند.[۲]
گزارش منسوب به محمد بن علی (امام باقر)
روایتی دیگر نقل میکند که مردم پس از درگذشت پیامبر اسلام دچار بازگشت از مسیر پیشین شدند، جز سه نفر: مقداد، ابوذر و سلمان. در ادامه این روایت آمده است که شمار دیگری بعدها به دیدگاه مورد نظر بازگشتند، اما این سه نفر تنها زمانی بیعت کردند که علی بن ابیطالب به بیعت واداشته شد. این روایت، آیهای از سوره آلعمران را بهعنوان نمونه تفسیری یاد میکند.[۳]
روایت منسوب به جعفر بن محمد (امام صادق)
در نقل دیگری، از جعفر بن محمد پرسیده میشود که آیا در میان صحابه تنها سه نفر به مسئله امامت آگاهی داشتند. در این گزارش، پاسخ مثبت آمده و تأکید میشود که نپرسیدن از معنای برخی آیات مربوط به ولایت، منشأ لغزش و ناآگاهی بوده است.[۴]
گزارش منسوب به عبدالرحیم قصیر
در گزارش دیگری از طریق عبدالرحیم قصیر، نقل شده است که محمد بن علی وضعیت پس از درگذشت پیامبر را بازگشت مردم به حالتی شبیه به دوران پیش از اسلام توصیف کرده و اشاره میکند که گروهی از انصار بهصورت جداگانه با سعد بن عباده بیعت کردند و شعاری با رنگوبوی پیشااسلامی سر دادند.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ردة». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.