امینه اقدس

زبیده خانم معروف به آمینه اقدس (درگذشته ۱۳۱۲ قمری) از همسران ناصرالدین‌شاه قاجار بود که در دوره‌ای مسئولیت خزانه‌داری اندرون سلطنتی را بر عهده داشت. او از طریق نزدیکی به دربار، نقش مؤثری در مناسبات داخلی حرم ایفا کرد و به دلیل میزان اعتمادی که شاه به او داشت، جایگاهی قابل توجه در ساختار درونی دربار قاجار به دست آورد.

زندگی

زبیده خانم در منطقه بیجار گروس، از ولایت‌های پیشین ایران، متولد شد. او از بستگان غلامعلی‌خان مشهور به عزیزالسلطان بود و در جریان اواخر صدارت میرزا آقاخان نوری، به درخواست ناصرالدین‌شاه و با واسطه فرهاد میرزا معتمدالدوله، به دربار فرستاده شد. آموزش و تربیت او در اندرون سلطنتی به زعفران‌باجی، مسئول صندوق‌خانه، سپرده شد و پس از حدود یک سال، به عقد موقت ناصرالدین‌شاه درآمد.

بر اساس گزارش‌های تاریخی، رفتار ساده و بی‌تکلف زبیده خانم موجب جلب توجه ناصرالدین‌شاه شد. با وجود آنکه از نظر ظاهری ویژگی خاصی برای ستایش ذکر نشده، به دلیل امانت‌داری و قابلیت اعتماد، نزد شاه جایگاهی ویژه یافت و به همین سبب لقب امینه اقدس به او داده شد. در منابع دوره قاجار از میزان اعتماد شاه به او یاد شده است.

در برخی منابع آمده است که او برای حفظ جایگاه خود از شبکه‌ای از روابط درون حرم استفاده می‌کرد و در تربیت و معرفی افراد مورد توجه شاه نقش داشت. این وضعیت موجب بروز تنش‌هایی میان او و برخی دیگر از زنان بانفوذ اندرون شد.

زبیده خانم پس از زعفران‌باجی مسئولیت خزانه‌داری مخصوص شاه را بر عهده گرفت و در جریان سفر عتبات عالیات، این جایگاه تثبیت شد. جواهرات و اموال نقدی شاه تحت نظارت او نگهداری می‌شد و صندوق‌خانه‌ای مستقل در اختیار داشت.

برخی خاطرات برجای‌مانده از رجال دوره قاجار نشان می‌دهد که زبیده خانم در میان بخشی از درباریان و زنان اندرون با مخالفت و نارضایتی روبه‌رو بود. در این خاطرات، به نفوذ گسترده او در دربار و واکنش منفی برخی اعضای خاندان سلطنتی نسبت به این نفوذ اشاره شده است.

بر اساس منابع تاریخی، زبیده خانم به بیماری آب‌سیاه مبتلا شد و ابتدا بینایی یک چشم و سپس چشم دیگر خود را از دست داد. تلاش پزشکان درباری و پزشکان ایرانی برای درمان او نتیجه‌ای نداشت. به پیشنهاد وی، سفری درمانی به اروپا انجام شد که با وجود صرف هزینه قابل توجه، به بهبودی منجر نشد و او نابینا به ایران بازگشت.

درگذشت

او در ذی‌الحجه سال ۱۳۱۲ قمری پس از دوره‌ای طولانی از نابینایی و ابتلا به فلج، درگذشت. پس از مرگ وی، اموالش به عزیزالسلطان واگذار شد و مسئولیت پیشین او به فرد دیگری سپرده شد.