ایزوتسو

توشی‌هیکو ایزوتسو (به ژاپنی: 井筒俊彦) خاورشناس، فیلسوف و قرآن‌پژوه ژاپنی در سدۀ بیستم میلادی بود. او با رویکردی زبان‌شناختی و معناشناختی به مطالعۀ قرآن پرداخت و مفاهیم کلیدی این متن را در چارچوبی نظام‌مند بررسی کرد.

تولد و تحصیلات

ایزوتسو در ۴ مه ۱۹۱۴ در توکیو زاده شد. او در سال ۱۹۳۷ از دانشگاه کیو (Keio) – یکی از دانشگاه‌های غیردولتی ژاپن – در دانشکدۀ ادبیات، در رشتۀ زبان‌شناسی فارغ‌التحصیل شد و پس از اخذ دکتری در همان دانشکده به تدریس زبان‌شناسی و فلسفۀ زبان پرداخت. وی از آغاز به فلسفه علاقه داشت و به ویژه بر فراگیری زبان عربی متمرکز شد. او زبان عربی را نزد عالمی تاتار به نام موسی جارالله (متولد ۱۸۷۸ میلادی / ۱۲۹۵ قمری) در روسیه فراگرفت.

تسلط بر زبان‌ها

ایزوتسو به بیشتر زبان‌های زندۀ دنیا تسلط داشت، از جمله انگلیسی، فرانسه، آلمانی، لاتین، ایتالیایی، اسپانیایی و روسی که برخی را در دبیرستان و برخی دیگر را در دوران دانشگاه آموخت. افزون بر این زبان‌ها، عربی، چینی قدیم، چینی جدید، سانسکریت، فارسی، ترکی و ادبیات روسی را نیز می‌دانست.

مسافرت‌های علمی

ایزوتسو در سال ۱۹۵۹ برای نخستین بار از ژاپن خارج شد. شش ماه در لبنان و یک سال در مصر اقامت داشت. در مصر با محمد ابراهیم مدکور، نویسندۀ کتاب فی الفلسفة الاسلامیة منبعاً و تطبیقاً (چاپ قاهره ۱۹۴۷) آشنا شد و در همان سال‌ها به عضویت فرهنگستان زبان عربی (مجمع اللغة العربی) قاهره درآمد. او در سال ۱۹۶۱ به مونترال کانادا رفت و دورۀ تازه‌ای از مطالعات اسلامی خود را آغاز کرد. او تا سال ۱۹۶۹ شش ماه در ژاپن و شش ماه در مونترال به سر می‌برد، اما سپس تصمیم گرفت به ایران بیاید و رابطۀ خود را با ژاپن قطع کند. در سال ۱۳۵۱ شمسی، او با حضور جمعی پنج‌نفره به شرح کتاب فصوص الحکم محی‌الدین ابن عربی پرداخت.

عضویت در مجامع علمی

ایزوتسو در مجامع علمی زیر عضویت داشت:

· فرهنگستان زبان و ادبیات عرب، قاهره (مصر)

· مؤسسۀ بین‌المللی فلسفه، پاریس (فرانسه)

· انجمن بین‌المللی فلسفۀ قرون وسطی، لون (بلژیک)

· انجمن کانادایی مطالعات تاریخ و فلسفۀ علوم، مونترال (کانادا)

· مدرس کرسی ارانوس در سوئیس از سال ۱۹۶۷ میلادی

همکاری با پژوهشگران ایرانی

ایزوتسو با چند تن از استادان فلسفۀ ایران از جمله مهدی محقق، سید جلال‌الدین مجتبوی، سید حسین موسوی بهبهانی و سید ابراهیم دیباجی همکاری داشت. او با کمک آنان، آثار متعددی از فلسفۀ اسلامی را تصحیح، ترجمه یا ویرایش کرد، از جمله تصحیح کتاب قبسات میرداماد و ترجمۀ شرح منظومۀ حکمت سبزواری به انگلیسی (همراه با مهدی محقق).

آثار و تألیفات

از مهم‌ترین آثار ایزوتسو می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

· «تاریخ تفکر عربی» – نخستین کتاب او که در ۲۶ سالگی به زبان ژاپنی نوشته شد.

· «کتابی دربارۀ فلسفه» – دومین کتاب او که جنبۀ عرفانی دارد و بر فلسفۀ نوافلاطونی و عرفان یونانی تأکید کرده است. این اثر در ۳۴ سالگی تألیف شد.

· «محمد» – نخستین کتاب او در باب مطالعات اسلامی که به زبان ژاپنی نوشته شده است.

· ترجمۀ قرآن به ژاپنی – ایزوتسو بین سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۸ با همکاری سه تن از دانشمندان، نخستین ترجمۀ کامل قرآن را از عربی به ژاپنی انجام داد. این ترجمه همراه با شرح عربی منتشر شد.

· «خدا و انسان در قرآن» (God and Man in the Koran) – منتشر شده در توکیو (۱۹۶۴) که به فارسی نیز ترجمه شده است.

· «ساختار معنایی مفاهیم اخلاقی‑دینی در قرآن» – نوشته شده به زبان انگلیسی.

زمینۀ پژوهش

تحقیقات ایزوتسو در سه قلمرو عرفان، فلسفه و قرآن‌پژوهی صورت گرفت. او روش خود را در مطالعۀ قرآن بر پایۀ خود متن قرآن بنا نهاد و بر نظام‌مندی مفاهیم قرآنی تأکید داشت.

درگذشت

توشیهیکو ایزوتسو در ۵ دی ۱۳۷۱ خورشیدی (مطابق با ۷ ژانویه ۱۹۹۳ میلادی) در شهر کاماکورای ژاپن در سن ۷۹ سالگی درگذشت.