جعفر کاشف الغطا

جعفر کاشف‌الغطاء، معروف به شیخ اکبر و شیخ نجفی، از فقیهان و مجتهدان شیعه در قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم قمری بود. او از شاگردان وحید بهبهانی و سید مهدی بحرالعلوم به شمار می‌رفت و عالمان برجسته‌ای چون صاحب جواهر و سید جواد صاحب مفتاح‌الکرامه از شاگردان او بودند. مهم‌ترین اثر او «کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء» است که به سبب تألیف آن، لقب کاشف‌الغطاء شهرت یافت و بعدها به نام خانوادگی فرزندان و نوادگانش نیز تبدیل شد. او افزون بر دانش فقهی، به رسیدگی به امور فقرا و نیازمندان اهتمام داشت و از ادیبان و شاعران نیز شمرده می‌شد. وی در سال ۱۲۲۷ یا ۱۲۲۸ قمری در نجف درگذشت و در مقبره خانوادگی دفن شد.

زندگی

جعفر بن شیخ خضر بن شیخ یحیی حلی جناحی، معروف به کاشف‌الغطاء، از عالمان برجسته شیعه و از مجتهدان بزرگ امامیه بود. او در نجف سکونت داشت و به «شیخ اکبر» و گاه «شیخ نجفی» شهرت یافته بود. بنا بر گزارش منبع، نسب او به مالک اشتر می‌رسید. کاشف‌الغطاء از شاگردان وحید بهبهانی، سید مهدی بحرالعلوم، سید صادق فخام و شماری دیگر از عالمان زمان خود بود.

از شاگردان او می‌توان به محمدحسن نجفی، صاحب جواهر، حجت‌الاسلام رشتی، شیخ محمدتقی صاحب هدایة المسترشدین، سید صدرالدین موسوی عاملی، سید جواد صاحب مفتاح‌الکرامه، شیخ عبدالحسین اعسم و حاجی کلباسی اشاره کرد. برخی از این عالمان از او روایت نیز نقل کرده‌اند.

کاشف‌الغطاء به عبادت، رعایت آداب و سنن، مناجات در سحرگاهان و محاسبه نفس اهتمام داشت. منبع از جایگاه علمی و اجتماعی او و احترام گسترده‌ای که نزد حاکمان، امیران و مردم داشت یاد می‌کند. با وجود نفوذ و اقتدار علمی، او را فردی بردبار و متواضع معرفی کرده و بر توجهش به فقرا، ناتوانان و نیازمندان تأکید دارد. بنا بر گزارش منبع، گاه شخصاً در میان مردم حضور می‌یافت و کمک‌های مالی را جمع‌آوری و میان نیازمندان توزیع می‌کرد.

آثار

جعفر کاشف‌الغطاء آثاری در فقه، اصول، عقاید و دیگر مباحث دینی تألیف کرد. از آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• «اثبات الفرقة الناجیة من بین الفرق الاسلامیة»
• «احکام الموات» یا «الجنائز»
• «بغیة الطالب فی معرفة المفروض و الواجب»، رساله‌ای عملیه که بخش نخست آن به اصول عقاید و بخش دوم آن به احکام طهارت و نماز می‌پردازد.
• «الحق المبین فی تصویب المجتهدین و تخطئة جهال الاخباریین»، اثری درباره اختلاف اصولیان و اخباریان. در این کتاب، نویسنده بر اشتراک دو گروه در اصول دین و اتکای هر دو به روایات امامان در فروع تأکید می‌کند و هر دو گروه را در صورت برخورداری از فضل و دانش، اهل نجات می‌داند.
• شرح «قواعد» علامه حلی که بخشی از ابواب مکاسب را تا مبحث خیارات دربر می‌گیرد.
• «العقائد الجعفریة»
• «کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء»، از مهم‌ترین آثار فقهی او که در آن مباحث اصول و فروع دین مطرح شده است.

کتاب «کشف الغطاء» از آثار شناخته‌شده کاشف‌الغطاء است و شهرت او به این لقب نیز به همین اثر بازمی‌گردد. منبع، این کتاب را نشانه‌ای از گستردگی دانش فقهی و قدرت استدلال او معرفی می‌کند و از نقل قولی از شیخ مرتضی انصاری یاد می‌کند که تسلط بر قواعد اصولی این کتاب را نشانه اجتهاد می‌دانست.

درگذشت

جعفر کاشف‌الغطاء در سال ۱۲۲۷ یا ۱۲۲۸ قمری در نجف درگذشت و در مقبره خانوادگی در محله عماره به خاک سپرده شد. قبر او از زیارتگاه‌های شناخته‌شده مردم بود. شماری از فرزندان و نوادگان او نیز در شمار عالمان برجسته شیعه قرار گرفتند و به فعالیت‌های دینی پرداختند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «جعفر کاشف الغطاء». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.