جیران

جیران، معروف به فروغ‌السلطنه (؟ ـ ۱۲۷۶ ق.)، همسر محبوب ناصرالدین شاه، از زنان تأثیرگذار در دربار قاجار بود. او با دلبری و نفوذ خود توانست جایگاه ویژه‌ای نزد شاه پیدا کند و عقد دائم او و تولد فرزندش مشروعیت ولیعهدی را تأمین کرد. جیران چهار فرزند داشت، اما اغلب در کودکی درگذشتند و خود نیز در جوانی از دنیا رفت.

زندگی‌نامه

جیران در شمیران به دنیا آمد. پدر او، محمدعلی خان، رعیتی از تجریش بود که پس از ازدواج دخترش با شاه، موقعیت قابل توجهی در دربار پیدا کرد. جیران ابتدا به عنوان رقاص و آوازخوان وارد حرم شاهی شد و پس از جلب نظر او، به عقد موقت درآمد. با تولد پسرش امیرقاسم، جایگاه جیران نزد شاه تقویت شد و علاقه شاه به او افزایش یافت.

عقد دائم و مشروعیت ولیعهدی

با دستور شاه و تلاش صدراعظم نوری، عقد موقت جیران به عقد دائم تبدیل شد تا مشروعیت ولیعهدی پسرش، امیرقاسم، تثبیت شود. برای این منظور، ستاره خانم، همسر دوم شاه، طلاق داده شد و اعتراضاتی از سوی مهدعلیا و خانواده قاجار به وقوع پیوست. شجره‌نامه‌ای برای جیران ترتیب داده شد که اصل و نسب او را به خاندان سلطنتی ساسانی و کیانی و حتی چنگیزخان نسبت می‌داد تا مشروعیت فرزندش را تضمین کند.

جیران چهار فرزند داشت که سه نفر در کودکی درگذشتند. تنها پسر او، امیرقاسم، ولیعهد شد، اما دوهفته پس از رسیدن به این منصب، در اثر بیماری درگذشت.

درگذشت

جیران پس از فوت پسرش به بیماری طولانی مبتلا شد و در سال ۱۲۷۶ ق. درگذشت و در حرم عبدالعظیم دفن شد. ناصرالدین شاه علی‌رغم علاقه، در مراسم خاکسپاری حضور نیافت. برای مزار او مقبره‌ای ساخته شد.

شخصیت

جیران زنی جسور و صریح‌اللهجه بود و معمولاً لباس مردانه و چکمه می‌پوشید. رفتار و شیوه حضور او در حرم، متفاوت از زنان دیگر بود و به سرعت او را به یکی از بانوان پرنفوذ دربار تبدیل کرد. علاقه جیران به شکار و طبیعت نیز جایگاه او را در نظر شاه تقویت می‌کرد.