بدون جعبه اطلاعات
بدون تصویر
غیراستاندارد

حفصه بنت حمدون

از اسلامیکال
پرش به ناوبری پرش به جستجو

حَفْصه بِنْتِ حَمْدون، شاعری مسلمان در اندلیس بود که در سده چهارم هجری قمری می‌زیست و به غزلسرایی مشهور بوده‌است. از اشعار او چیز زیادی در دسترس نیست و آنچه از شعرش باقی مانده‌است، نشانه استواری و لطافت او در صنعت شعر است.

سرگذشت

حفصه دختر حمدون از شاعر اندلسی‌تبار است که در سدهٔ ۴ هجری قمری مصادف با ۱۰ میلادی می‌زیست. تنها اطلاعاتی که از او گزارش شده‌است، زندگی او در خانواده‌ای مرفه در روستای وادی‌الحجاره (اسپانیایی: گواذالاخارا) است و از همین روست که او را به حجاریه نیز نسبت داده‌اند.[۱] زرکلی در الاعلام، پس از گزارش نام او، با اشاره به اینکه از تاریخ ولادت و مرگ او خبری در دست نیست، به اندلسی بودن او اشاره دارد. او حفصه را زنی ادیب و عالمه معرفی می‌کند. زرکلی، اینکه او در قرن چهارم می‌زیست را به مورخون مغربی نسبت می‌دهد و گزارش خود را از لسان المیزان ابن‌حجر می‌آورد.[۲]

منابعی چون ابن سعید مغربی در المغرب فی حلی المغرب و مصطفی شکعه در الادب الاندلسی، حفصه را با شاعر مشهور اندلسی که به نام عایشه قرطبیه مشهور است هم‌عصر دانسته‌اند و بر این اساس، دوران زندگانی او، زمانی بوده‌است که شعر در میان زنان اندلسی رواج بسیاری داشت. از همین روست که تعداد زنان شاعر در عصر او بسیار گزارش شده‌اند و تعداد بسیاری از آنان در نهضت ادبی اندلس نقش بسزایی داشته‌اند. به عقیده ابن‌سعید مغربی، توانایی حفصه در بیان احساسات و رویکرد عاشقانه او در سروده‌هایش، باعث ارتباط نزدیک مخاطبانش با شعر او شده‌است. همین امر سبب شد تا مردم سرزمینش به او ببالند.[۳]

در شعر و ادبیات

بوفلاقه در الشعرا النسوی الاندلسی گزارش می‌کند که حفصه را پیشتاز در غزل‌سرایی در میان زنان شاعر اندلس دانسته‌اند که سبب شد تا راه برای سایر زنان شاعر بعد از او هموار شود. از اشعار او چیز زیادی گزارش نشده‌است و تنها ابیات اندکی از او باقی مانده‌است. همین اشعار نشانه استواری او در شعر و لطافت احساسات او در صنعت شعر دارد. برای مثال، شعری که او در ستایش ابن‌جمیل (یکی از بزرگان زمان خویش) سروده‌است، سرشار از احساساتی چون کرشمه و تکبر زنانه است.[۴] او در بخشی از این شعر سروده‌است:[۵][۶]

رَأى ابنُ جميلٍ أَن يرى الدهر مجملاًفكلّ الوَرى قد عمّهم سيب نِعمته
لَهُ خلق كالخمرِ بعد اِمتزاجهاوَحسن فَما أحلاهُ من حين خلقته
بِوجهٍ كمثلِ الشمس يدعو ببشرهِعيوناً ويعشيها بإِفراطِ هَيبته

در شعر دیگر از او چنین آورده شده‌است:[۶]

لي حبيب لا ينثني لعتابوإذا ما تركته زاد تيها
ال لي هل رأيت لي من شبيهقلت أيضاً وهل ترى لي شبيها

در منابع

از حفصه، در منابع مختلفی به مناسبت گزارش‌هایی وجود دارد. از او در کتاب تَذْکِرَةُ الْخَواتین در کنار حکیمه دمشقیه به عنوان شاعران مطرح عرب یاد شده‌است.[۷] این قول را ابن‌انبار نیز در حق او گزارش کرده‌است.[۸][۹]

پانویس

ارجاعات

  1. عرب، «حفصه بنت حمدون»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  2. «الأعلام - خير الدين الزركلي - ج ٢ - الصفحة ٢٦٤». shiaonlinelibrary.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۳-۰۸.
  3. عرب، «حفصه بنت حمدون»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  4. عرب، «حفصه بنت حمدون»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  5. «Poems for the Millennium, Volume Four: The University of California Book of».
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «نفح الطيب من غصن الاندلس الرطيب ت احسان عباس - المقري التلمساني - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۳-۰۸.
  7. عرب، «حفصه بنت حمدون»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  8. «نفح الطيب من غصن الاندلس الرطيب ت احسان عباس - المقري التلمساني - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۳-۰۸.
  9. «نفح الطّيب - الشيخ أحمد بن محمد المقري التلمساني - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۳-۰۸.

منابع