حیا
حیا؛ حالت درونی و ذاتی بازدارندهٔ زنان از زشتی. حیای زن، حالتی نفسانی در سرشت زن و حریم او در ارتباط با مردان است که مانع از انجامدادن کارهای ناپسند میشود و شامل حیا در پوشش، نگاه و صحبتکردن است. حیا در زنان بهدلیل ظرافت و لطافتهای بیشتر، اهمیت بیشتری دارد. امروزه با پیشرفت فناوری و گسترش روابط، حیا در بهینهسازی روابط، مهار غریزهٔ جنسی، تضمین عفّت، سلامت روان و ایجاد جامعهٔ مطلوب نقش دارد. در منابع اخلاقی اسلامی از دو نوع حیای نفسانی و حیای ایمانی یاد شده است. در احادیث اسلامی، حیاء از صفات اخلاقی مهم دانسته شده و با ایمان و پرهیز از گناه ارتباط نزدیک دارد.
مفهومشناسی
حیا بهمعنای شرم و آزرم،[۱] عدم نگاه آلوده به نامحرم[۲] و پرهیز از کارهایی است که ملامت، مجازات و هراس به دنبال دارد. همچنین برخی معتقدند که واژهٔ حیا، از حیات گرفته شده است؛ چرا که بر اساس احساس گناه و شرم، امکان تغییر در زندگی انسان وجود دارد.[۳] ماهیت حیا بهگونهای است که علاوه بر بازداری از انجامدادن زشتیها، انسان را به اعمال نیکو سوق میدهد.[۴]
در علم اخلاق
در منابع اخلاقی و کلامی، حیاء را حالتی نفسانی دانستهاند که انسان را از انجام کارهای ناپسند بازمیدارد.[۵] در برخی آثار اخلاقی، از جمله در تعریفات جرجانی، حیاء به دو نوع تقسیم شده است:[۶]
- حیای نفسانی: شرمی که بهطور طبیعی در انسان وجود دارد، مانند شرم از برهنگی یا انجام برخی امور در برابر دیگران.
- حیای ایمانی: حالتی که مؤمن را به سبب توجه به خداوند از ارتکاب گناه بازمیدارد.
نسبت حیا و ایمان
حیا با ایمان رابطهٔ مستقیم دارد. شرم در هر انسانی وجود دارد؛ ولی حیا مختص انسان مؤمن است.[۷] در واقع ایمان، اشاره به شرم مؤمن در پرهیز از اعمال ناپسند بهدلیل ترس از خدا دارد.[۸]
حیای زن در آموزههای دینی در آموزههای دینی، زن نقش اساسی در عفّتگرایی، استحکام و پاکدامنی خانواده دارد و بیحیایی با ارزش او ناسازگار است.[۹] به گفته جعفر صادق، امام ششم شیعیان دوازدهامامی، حیا ده سهم است که یک سهم آن در مردان و نه سهم در زنان است.[۱۰]
در منابع اسلامی
در احادیث اسلامی، حیاء از صفات پسندیده معرفی شده است. در برخی روایتها از پیامبر اسلام نقل شده است که حیاء از ویژگیهای مهم اخلاقی بهشمار میآید و نبود آن نشانه ضعف اخلاقی دانسته شده است. همچنین در حدیثی آمده است که اگر کسی حیاء نداشته باشد، به انجام هر کاری اقدام میکند. در روایات دیگری نیز میان حیای پسندیده و ناپسند تفاوت گذاشته شده است. در این نقلها از حیایی یاد شده که از عقل و آگاهی ناشی میشود و در مقابل، حیایی که ناشی از ناآگاهی یا ناتوانی است نکوهیده دانسته شده است. در برخی احادیث منسوب به امامان شیعه، حیاء با ایمان پیوند داده شده و گفته شده است که این دو با یکدیگر همراهاند و با از میان رفتن یکی، دیگری نیز از میان میرود. در این منابع همچنین حیاء از عواملی دانسته شده که انسان را به پرهیز از گناه و رفتارهای ناپسند سوق میدهد. در برخی نقلها نیز به جنبههای اجتماعی حیاء اشاره شده است؛ از جمله این که از میان رفتن حیاء در جامعه به عنوان نشانهای از دگرگونیهای اخلاقی در آخرالزمان معرفی شده است.[۱۱]
پانویس
ارجاعات
- ↑ لغتنامه دهخدا حیا به شرم وازرم معنا شده است
- ↑ اقرب الموارد، سعیدخوری شورتونی لبنانی، ج۱، ص۲۵۱.
- ↑ نساجی، «حیاچیست»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ پوروگلی زاده، رضا (۱۳۹۶). بررسی و تحلیل مفهوم حیا درمتون عرفانی با تأکید بر مشرف عرفانی بغداد وخراسان. ص. ۴۰.
- ↑ اختری، «حیا»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حیا»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ حیا زن قبل و بعد از ازدواج، وب سایت تبیان.
- ↑ نساجی «حیا چیست»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ حیا زنان قبل و بعد از ازدواج، وب سایت تبیان.
- ↑ دانشنامه مستونی وزیبایی.
- ↑ اختری، «حیا»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حیا». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.