خشوع
خشوع به معنای فروتنی، آرامش و توجه قلبی در برابر خداوند است و در متون اسلامی بهویژه دربارهٔ حالت انسان در نماز به کار میرود. قرآن مؤمنان را کسانی معرفی میکند که در نماز خود خاشعاند و در روایات نیز بر حضور قلب، آرامش بدن و پرهیز از شتاب در نماز به عنوان نشانههای خشوع تأکید شده است.
معنای لغوی و اصطلاحی
خشوع در لغت به معنای آرام گرفتن، فروتنی و حالت سکون و فروکش کردن است. در کاربردهای دینی به حالتی از تواضع و تذلل در برابر خداوند گفته میشود که در رفتار، صدا، نگاه و دل انسان آشکار میگردد. در برخی منابع لغوی گفته شده است که خضوع بیشتر به فروتنی در بدن اشاره دارد، در حالی که خشوع میتواند در صدا، نگاه و حالت درونی نیز ظاهر شود.[۱]
در منابع اسلامی
در قرآن از مؤمنان به عنوان کسانی یاد شده است که در نماز خود خاشعاند: «الذین هم فی صلاتهم خاشعون». در تفسیر این حالت گفته شده است که خشوع در نماز حالتی از توجه قلبی، خوف و فروتنی در برابر خداوند است که باعث میشود انسان با آرامش و حضور دل به عبادت بپردازد.[۲]
در روایات نیز نشانههایی برای خشوع در نماز بیان شده است. از جعفر صادق امام ششم شیعیان امامیه نقل شده است که هنگام نماز باید دل را متوجه خدا کرد، از اندیشیدن به امور دیگر پرهیز نمود، نگاه را از محل سجده فراتر نبرد و بدن را آرام و ثابت نگه داشت. همچنین سفارش شده است که نماز با شتاب انجام نشود و نمازگزار با آرامش و طمأنینه به انجام آن بپردازد. از محمد باقر، امام پنجم شیعیان امامیه نیز نقل شده است که نماز نباید در حال کسالت یا خوابآلودگی خوانده شود، زیرا چنین حالتی نشانه سستی در عبادت دانسته شده است. در روایتی دیگر آمده است که پیامبر اسلام مردی را دید که نماز را با شتاب و بدون طمأنینه میخواند و این کار را نکوهش کرد.[۳]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «خشوع». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.