سجده
سجده در لغت به معنای خضوع و تذلل و در اصطلاح شرع، نهادن پیشانی بر خاک به منظور تعظیم پروردگار است. سجده عالیترین مرتبه عبادت و تقرب به خداوند در میان بنیآدم بهشمار میرود. سجده عبادی مخصوص خداوند است و سجده بر غیر او به قصد پرستش کفر محسوب میشود، گرچه به قصد تکریم در مواردی مانند ملائکه بر آدم یا برادران بر یوسف صورت گرفته است.
لغتشناسی
سجده اسم مصدر از «سجد» و مصدر آن «سجود» است که در لغت به خضوع و فروتنی تفسیر میشود. در شریعت اسلام، سجده از اجزای واجب نماز و نزدیکترین حالت بنده به خداوند است. قرآن در آیه ۱۹ سوره علق، سجده را مایه تقرب به پروردگار معرفی میکند. سجده به قصد عبادت تنها شایسته پروردگار است و انجام آن برای غیر خدا کفر محسوب میشود؛ اما سجده به قصد تکریم و تعظیم غیرعبادی جایز دانسته شده است، چنانکه در قرآن دربارهٔ سجده ملائکه بر آدم و سجده یعقوب و فرزندانش در برابر یوسف به آن اشاره شده است.[۱]
در منابع اسلامی
در احادیث اسلامی فضایل بسیاری برای سجده ذکر شده است:[۲]
- پاداش اخروی: در روایتی از پیامبر اسلام آمده است که هیچ بندهای برای خدا سجده نمیکند مگر آنکه خداوند به برکت آن، درجهای به او عطا نموده، گناهی از او پاک کرده و حسنهای در نامه عملش ثبت میکند.
- سجده برای بهشت: در حکایتی نقل شده است که مردی از مسلمانان در کارهای خانه به پیامبر کمک کرد. پیامبر به او گفت: «بگو چه نیازی داری؟» مرد خواستار بهشت شد. پیامبر پس از مکثی خواسته او را پذیرفت، اما هنگام رفتنِ آن مرد، به او گفت: «ای بنده خدا، ما را با طولانی کردن سجدههایت یاری کن.»
علی بن ابیطالب سجده را به دو بخش بدنی و نفسانی تقسیم کرده است:[۳]
- سجده بدنی: عبارت است از نهادن پیشانی بر خاک و قرار دادن دو کف دست، دو زانو و سر انگشتان پا بر زمین، همراه با آرامش دل و نیت پاک.
- سجده نفسانی: عبارت است از خالی کردن دل از امور فانی و رو کردن با تمام همت به امور باقی، زدودن تکبر و تعصب از خود، بریدن از تعلقات دنیوی و آراسته شدن به اخلاق پیامبر اکرم.
پیشوایان شیعی به کثرت و طولانی بودن سجدهها معروف بودند. جعفر صادق سجده را حد اعلای عبادت بنیآدم دانسته است. همچنین در روایتی از عبدالله بن فضل به نقل از پدرش آمده است که روزی بر موسی بن جعفر وارد شد و دید غلامی با قیچی، پینههایی را که بر اثر کثرت و طول سجده بر پیشانی و نوک بینی او ظاهر شده بود، میچیند.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سجده». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.