خزعل خان

خزعل خان، از سران بانفوذ طایفه بنی‌کعب در خوزستان و حاکم محمره بود که در اواخر دوره قاجار و اوایل حکومت رضاشاه نقش سیاسی مهمی در منطقه داشت. پس از درگیری با حکومت مرکزی دستگیر و به تهران منتقل شد و در سال ۱۳۱۵ شمسی در آنجا کشته شد. کتابی با عنوان «الریاض الخزعلیة فی السیاسة الانسانیة» به او منسوب است.

زندگی

شیخ خزعل خان، فرزند حاجی جابر خان از طایفه بنی‌کعب عرب خوزستان، در سال ۱۲۸۰ قمری متولد شد. او از چهره‌های بانفوذ عرب در محمره (خرمشهر کنونی) بود و به القاب «معزّالسلطان» و «سردار اقدس» شناخته می‌شد. خزعل خان در منطقه خوزستان نفوذ سیاسی و محلی قابل توجهی داشت و در میان قبایل عرب آن ناحیه از قدرت برخوردار بود.

در کتاب «ملوک العرب» نوشته امین ریحانی نیز از او یاد شده است. در این کتاب آمده که خزعل خان در کویت، در ساحل غربی خلیج فارس، قصری داشت که زمستان‌ها را در آنجا می‌گذراند. نویسنده در همان قصر با او دیدار کرده و او را فردی بانفوذ در میان قبایل عرب توصیف کرده است. در این گزارش‌ها همچنین به شیوه‌های او برای مهار درگیری‌های قبیله‌ای اشاره شده است.

در اوایل دوره حکومت رضاشاه، میان او و حکومت مرکزی تنش‌هایی به وجود آمد. رضاشاه برای برقراری امنیت به منطقه رفت و پس از فروکش کردن درگیری‌ها، دستور داد خزعل خان را دستگیر کنند. او به تهران منتقل شد و تحت نظر نگهداری گردید.

درگذشت

خزعل خان سرانجام در شب چهارم خرداد ۱۳۱۵ شمسی، مطابق با چهارم ربیع‌الاول ۱۳۵۵ قمری، در حدود هفتاد و پنج سالگی در تهران کشته شد. در گزارش‌ها آمده است که این قتل به دست مأموران وابسته به رکن‌الدین خان مختاری، رئیس نظمیه وقت، انجام شد. پس از مرگ او، پیکرش در امامزاده عبدالله در نزدیکی آرامگاه عبدالعظیم در شهر ری به‌طور امانت دفن شد. پس از وقایع شهریور ۱۳۲۰ شمسی، عاملان این قتل محاکمه و به سبب نقش در آن محکوم شدند.

آثار

از آثار منسوب به او کتابی با عنوان «الریاض الخزعلیة فی السیاسة الانسانیة» ذکر شده که در سال ۱۳۲۱ قمری در مصر در ۴۰۳ صفحه چاپ شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «خزعل خان». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.