دفتر تبلیغات اسلامی

دفتر تبلیغات اسلامی نهادی تبلیغی، آموزشی و پژوهشی است که در سال ۱۳۵۸ش در قم تأسیس شد و با هدف سازماندهی و هدایت فعالیت‌های تبلیغی و فرهنگی در چارچوب اهداف انقلاب اسلامی فعالیت می‌کند. این نهاد پس از ادغام با دارالتبلیغ در سال ۱۳۶۱ش ساختار جدیدی یافت و با برخورداری از معاونت‌ها، مراکز وابسته و نشریات متعدد، در حوزه‌های آموزشی، پژوهشی و تبلیغی نقش‌آفرینی می‌کند.

تاریخچه

دفتر تبلیغات اسلامی مؤسسه‌ای تبلیغی، فرهنگی، آموزشی و پژوهشی است که در بهار ۱۳۵۸ش با تأیید روح‌الله خمینی تأسیس شد و مرکز اصلی آن در قم قرار دارد. این نهاد در آغاز با نام «دایرة تبلیغات امام» فعالیت خود را آغاز کرد، سپس به «دفتر تبلیغات امام» و در ادامه به «دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم» تغییر نام داد. هدف از تأسیس آن، که اندیشه شکل‌گیری‌اش به اوایل پیروزی انقلاب اسلامی بازمی‌گردد، مقابله با افکار و تبلیغات گروه‌های مارکسیست و سازمان مجاهدین خلق عنوان شده است. بنیان‌گذاران اولیه این مجموعه شش تن شامل محمد محمدی ری‌شهری، محمدرضا فاکر، سیدحسین موسوی تبریزی، مرتضی فهیم کرمانی، غلامحسین حقانی و محمد جعفری گیلانی بودند. آنان پس از برگزاری جلساتی، اساسنامه‌ای برای تحقق اهداف خود تدوین کردند و این نهاد پس از موافقت خمینی و تأمین بودجه در اردیبهشت ۱۳۵۸، فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.

یک ماه پس از آغاز به کار، این مرکز سه‌هزار مبلغ را به مناطق مختلف کشور اعزام کرد و بنا بر دستور خمینی، آموزش سیاسی طلاب را به‌صورت رسمی آغاز نمود. در روند آموزش مبلغان، از افرادی چون محمدحسین حسینی بهشتی، سیدعلی خامنه‌ای، محمدعلی رجایی، محمدجواد باهنر و عبدالله جوادی آملی بهره گرفته شد. مدتی بعد، با حمایت مالی رئیس‌جمهور وقت، سیدعلی خامنه‌ای، محل ثابتی برای فعالیت این مرکز فراهم شد. تأسیس صندوق قرض‌الحسنه طلاب، آغاز انتشار مجله «حوزه» در سال ۱۳۵۹ش، نقش‌آفرینی در جنگ هشت‌ساله عراق و ایران، مقابله با گروه‌های سیاسی مخالف و فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در سال‌های نخست انقلاب، از جمله اقداماتی بود که موجب افزایش تأثیرگذاری این نهاد شد و برخی اعضای آن در مدیریت نهادهای جمهوری اسلامی نقش داشتند.

در سال ۱۳۶۱ش، با ادغام دارالتبلیغ در دفتر تبلیغات امام و تغییر نام آن به دفتر تبلیغات اسلامی، این نهاد وارد مرحله جدیدی از فعالیت شد. پس از رویدادهایی که به اعلام خلع سیدکاظم شریعتمداری از مرجعیت انجامید، اموال مؤسسه دارالتبلیغ اسلامی ـ که وی در سال ۱۳۴۳ش تأسیس کرده بود ـ ضبط شد. در پی آن، دارالتبلیغ و دفتر تبلیغات امام در یکدیگر ادغام شدند و دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم شکل گرفت. اموال ضبط‌شده دارالتبلیغ، از جمله انتشارات و چاپخانه آن، در اختیار دفتر تبلیغات اسلامی قرار گرفت.

اهداف

بر اساس اساسنامه، اهداف این مؤسسه شامل پاسداری از عقاید و فرهنگ اسلامی، نشر معارف قرآن و تبیین اهداف انقلاب اسلامی و مقابله با جریان‌های انحرافی، نظارت و هدایت تبلیغات اسلامی در نهادهای دولتی، و جذب، سازماندهی، آموزش و اعزام نیروهای تبلیغی در داخل و خارج کشور است. ارکان دفتر تبلیغات اسلامی عبارت‌اند از هیئت امنا، رئیس دفتر و هیئت نظارتی. هیئت امنا عالی‌ترین مرجع سیاست‌گذاری این نهاد است و اعضای آن برای دوره‌ای چهار ساله از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران منصوب می‌شوند. در حکمی که در ۲۲ اسفند ۱۳۸۵ صادر شد، یازده تن از استادان و فعالان علمی و فرهنگی حوزه علمیه قم، به همراه رئیس سازمان تبلیغات اسلامی و معاونت تبلیغ مدیریت حوزه علمیه قم، به‌عنوان اعضای هیئت امنا معرفی شدند.

ساختار

ساختار سازمانی دفتر تبلیغات اسلامی شامل چهار معاونت آموزش، پژوهش، فرهنگی و تبلیغی، و منابع انسانی و پشتیبانی است. افزون بر آن، پنج اداره کل شامل دفتر ریاست، اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل، اداره کل امور حقوقی و مجلس، دفتر برنامه‌ریزی و توسعه فناوری اطلاعات و دفتر نظارت و بررسی در آن فعالیت می‌کنند. این نهاد همچنین دارای شش مؤسسه و مرکز وابسته، شامل پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دانشگاه باقرالعلوم، صندوق قرض‌الحسنه، مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی، مؤسسه بوستان کتاب و مؤسسه فرهنگی فردوس وسف است. سه شعبه در اصفهان، ایرانشهر و خراسان و دو نمایندگی در تهران و خوزستان نیز زیرمجموعه آن به‌شمار می‌آیند.

بر پایه اساسنامه، بودجه دفتر از طریق سهم امام، موقوفات، نذورات و کمک‌های مردمی تأمین می‌شود و در صورت کمبود، مطابق مقررات از کمک‌های دولتی بهره می‌گیرد. با این حال، در تبصره‌ای بر خودکفایی و بی‌نیازی از کمک‌های دولتی تأکید شده است.

نشریات

این نهاد با هدف تبیین و تعمیق باور و بینش نسبت به ارزش‌های اسلامی و انقلابی و گسترش دانش اسلامی، نشریاتی را در قالب دو هفته‌نامه، ماهنامه، دوماهنامه و فصلنامه منتشر می‌کند. از جمله این نشریات می‌توان به «حوزه»، «نگاه حوزه»، «فقه»، «آیینه پژوهش»، «نقد و نظر»، «با معارف اسلامی آشنا شویم»، «پاسدار اسلام»، «پژوهش‌های قرآنی»، «پیام زن»، «سلام بچه‌ها»، «پوپک»، «علوم سیاسی», «تاریخ اسلام»، «پگاه حوزه»، «حوزة اصفهان» و «جستار» اشاره کرد.

پانویس

منابع

• محمودی، محسن (۱۳۷۵). «دفتر تبلیغات اسلامی». دانشنامه جهان اسلام. به کوشش حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصر الله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد. تهران: بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.