راجی کرمانی

راجی کرمانی با نام اصلی بَمانی، از سرایندگان ایرانی سده‌های متأخر بود که در کرمان زندگی می‌کرد. او که از خانواده‌ای زردشتی بود، بر اساس گزارش‌های موجود به اسلام گرایش یافت و نزد گروهی از عالمان و عارفان کرمان به تحصیل معارف دینی و سلوکی پرداخت. وی به سبب ذوق شعری و توانایی در سرودن منظومه‌های بلند، به‌ویژه دربارهٔ رخدادهای مربوط به پیامبر اسلام و جانشین او، شناخته شده است.

زندگی

نام اصلی او بمانی و از زردشتیان ایران بود که در کرمان سکونت داشت. در منابع آمده است که بر اثر «سعادت فطری» به اسلام گرایش یافت و برای آموختن معارف دینی به عالمان و عارفان کرمان پیوست. پس از آن نام او را «بمانعلی» نهادند. در برخی گزارش‌ها اشاره شده است که گرایش او به تصوف سبب شد آموزه‌های دینی را با نگاه ولایی و عرفانی بیامیزد.

آثار

راجی کرمانی به سرودن شعر گرایش داشت و ذوق ادبی او بیشتر در قالب مثنوی و مدایح نمود یافته است. گفته شده است که زندگی‌نامه منظوم، غزوات و رخدادهای مربوط به پیامبر اسلام و نیز جانشین او را در بیش از بیست‌هزار بیت سرود و این مجموعه را به نام ظهیرالدوله ابراهیم‌خان، از وابستگان خاندان قاجار، تقدیم کرد. این سروده‌ها مورد توجه وی قرار گرفت و راجی از حمایت‌های او بهره‌مند شد.

پس از درگذشت راجی، و زمانی که حسنعلی‌میرزا شجاع‌السلطنه به حکومت کرمان رسید، اشعار او مورد توجه زنانگرایی بیشتری قرار گرفت. به تشویق وی، مولانا محمدهاشم بن ملا لطف‌علی در گردآوری آن اهتمام ورزید و میرزا مظهر کرمانی کار جمع و ترتیب مجموعه اشعار پراکنده او را بر عهده گرفت. این مجموعه بعدها در دوره قاجار به چاپ رسید و انتشار یافت.

نمونه شعر

بخشی از اشعار راجی که در مدایح و توحید آمده، چنین است:

1. به نام خداوند دانای فرد — که از خاک آدم پدیدار کرد
2. یکی را به قدرت ز خاک آفرید — یکی شد ز تابنده آتش پدید
3. یکی سجده ناکرده مسجود شد — یکی سجده ناکرد و مردود شد
4. زهی حال فرخنده این مشت خاک — کزو شد عیان نور یزدان پاک
5. ندانم چه در جام ما ریختند — چه صاف اندر این دردی آمیختند
6. بده ساقی آن آتش تابناک — که تاکش پدید آمد از آب و خاک
7. نه از خاک تنها همی تاک خاست — خم و ساغر و می هم از خاک خاست
8. دلی کو خراب از می ناب نیست — مگو دل که جز گل و آب نیست
9. مغنی کجایی، کفی زن به کف — به آواز این بزم بنواز دف

این ابیات نمونه‌ای از آمیزه تفسیر عرفانی، زبان نمادین و میل او به استفاده گسترده از عناصر شعر کلاسیک فارسی در بیان مضامین توحیدی است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «راجی کرمانی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.