|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
سمنوپزان
سمنوپزان از آیینهای نذری زنانه است که در آن خوراکی شیرین، غلیظ و مایع به رنگ قهوهای با نام سمنو در حجم زیاد پخته و میان افراد توزیع میشود. این آیین معمولاً پیش از نوروز برگزار میشود و در برخی مناطق با مناسبتهای مذهبی نیز پیوند خورده است. سمنوپزان اغلب بهصورت جمعی و با مشارکت زنان انجام میگیرد و علاوه بر جنبه خوراکی، کارکرد آیینی و اجتماعی دارد.
ریشهشناسی
سمنو نوعی خوراک شیرین و غلیظ است که از پخت طولانیمدت شیره جوانه گندم همراه با آرد تهیه میشود و معمولاً یکی از اجزای سفره هفتسین بهشمار میآید. این واژه در گویشهای مختلف ایرانی صورتهای متفاوتی دارد؛ از جمله در خراسانی «سِنو»، در تاجیکی «سوملک»، در کردی «سمانی»، در آشتیانی «سنمو» و در فارسی افغانستان «سمنک». برخی پژوهشگران با توجه به دگرگونیهای آوایی در زبانهای ایرانی، صورت کهنتری برای این واژه پیشنهاد کردهاند که با نام برخی خوراکهای مشابه همریشه دانسته میشود. همچنین پیوندهایی میان این واژه و مفاهیم اسطورهای مرتبط با افشره و عصارهگیری در زبانهای باستانی ایران و هند مطرح شده است.[۱][۲][۳]
پیشینه
خوراکهایی که از جوانه گندم تهیه میشوند در فرهنگ ایرانی پیشینهای طولانی دارند. آیین پخت سمنو شباهتهایی با برخی خوراکهای آیینی در میان زرتشتیان دارد که از آرد جوانه گندم تهیه میشوند. این همانندیها از سوی پژوهشگران بهعنوان نشانهای از قدمت این سنت در باورهای ایرانی تفسیر شده است. مشارکت گسترده زنان در پخت سمنو و پیوند آن با مفاهیمی چون برکت و باروری از ویژگیهای شاخص این آیین بهشمار میآید.[۴]
سمنو
سمنو یا مالت گندم از شیرینیهای سنتی ایران است که به دلیل ارزش غذایی بالا مصرف آن گسترش یافته است. این خوراک از عصاره جوانه تازه گندم و آرد کامل تهیه میشود و بدون افزودن ماده شیرینکننده، طعمی شیرین دارد. شیرینی سمنو نتیجه تبدیل نشاسته به قندهای ساده در جریان جوانهزنی و پخت است. تولید سمنو بهطور سنتی بهصورت خانگی یا کارگاهی انجام میشود، هرچند در سالهای اخیر تولید صنعتی آن نیز رواج یافته است.
خواص
در فرایند جوانهزنی، آنزیمهای غیرفعال گندم فعال میشوند و ترکیب نهایی سمنو حاوی مواد مغذی متعددی است. برخی پژوهشها مصرف سمنو را از نظر فیزیولوژیکی مؤثر بر فعالیتهای آنزیمی بدن دانستهاند و به نقش آن در سلامت عمومی اشاره کردهاند.[۵] در منابع طب سنتی نیز به ویژگیهای تغذیهای این خوراک اشاره شده است.[۶]
آیینها
پخت سمنو در مناطق مختلف ایران با آیینها و باورهای گوناگونی همراه است. این مراسم معمولاً بهصورت جمعی برگزار میشود و شامل مشارکت زنان، خواندن دعاها و تقسیم سمنو میان خویشاوندان و همسایگان است. برخی باورهای محلی نشانههای ایجادشده بر سطح سمنو را به پذیرش نذر تعبیر میکنند، هرچند این پدیدهها از نظر علمی نتیجه فرایند سردشدن و خروج هوا از درون خوراک دانسته میشود.[۷][۸][۹]
منابع
- ↑ حسندوست، محمد (۱۳۹۳). فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی. ج. ۳. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
- ↑ حسندوست، محمد (۱۳۹۳). فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی. ج. ۴. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
- ↑ خالصی، مریم (۱۳۹۹). «سمنو و هوم و جایگاه آن در آیینهای ایرانی». امرداد (۴۳۷): ۵.
- ↑ قربانی، پریسا؛ رضایینیا، عباسعلی (۱۴۰۱). «آیین سمنوپزی در کاشان و بنمایههای زرتشتی آن». کاشانشناسی (۲۸): ۱۲۴–۱۲۵.
- ↑ میرمجیدی، عادل؛ عباسی، سلیمان (۱۳۹۱). «بررسی تأثیر گونه گندم و نسبت اختلاط آرد بر برخی ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی سمنو». مجله تحقیقات مهندسی کشاورزی. ۱۳ (۱): ۴۶.
- ↑ جباریفرد، علی (۱۳۹۳). خواص درمانی هفتسین. شیراز: رهآورد هنر. ص. ۱۹.
- ↑ شریعتزاده، سیدعلیاصغر (۱۳۷۱). فرهنگ مردم شاهرود. ص. ۴۱۷–۴۱۸.
- ↑ آقاجمال خوانساری، محمد (۱۳۴۹). عقائد النساء و مرآت البلهاء. تهران: طهوری. ص. ۵۶.
- ↑ صفینژاد، جواد (۱۳۴۵). مونوگرافی ده طالبآباد. تهران: دانشگاه تهران. ص. ۴۰۴.