صالحیه
صالحیّه نام پیروان حسن بن صالح بن حی است. این گروه در برخی منابع در شمار معتزله آورده شدهاند، هرچند در اصول و فروع با آنان تفاوتهایی دارند و بهطور کامل معتزلی بهشمار نمیآیند.
باورها
به گزارش شهرستانی در الملل و النحل، صالحیه در مسئلهٔ امامت به دیدگاه سلیمانیه نزدیکاند و معتقدند امامت با شورا و حتی با توافق دو تن از برگزیدگان مسلمانان نیز میتواند منعقد شود. آنان امامتِ مفضول را با وجود فرد افضل نیز ممکن میدانند. به گفتهٔ شهرستانی، بیشتر صالحیه در زمان او اهل تقلید بودند و کمتر به اجتهاد گرایش داشتند. در اصول کلامی به معتزله نزدیک بودند و در فقه بیشتر از ابوحنیفه پیروی میکردند، هرچند در برخی مسائل از شافعی یا فقه شیعه نیز پیروی داشتند. در برخی منابع کلامی نیز دیدگاههایی به آنان نسبت داده شده است؛ از جمله اینکه وجود صفاتی مانند علم، اراده، قدرت، سمع و بصر را برای انسان پس از مرگ ممکن میدانستند و برخی آراء فلسفی دربارهٔ جوهر و عرض به آنان منسوب شده است.[۱]
صالحیه دربارهٔ عثمان بن عفان موضعی میانه داشتند و در داوری دربارهٔ ایمان یا کفر او توقف میکردند. از یک سو، گزارشهایی مانند قرار گرفتن او در شمار «عشره مبشره» سبب میشد به اسلام و بهشتی بودن او حکم کنند، و از سوی دیگر، برخی اقدامات او ـ از جمله تقویت بنیامیه ـ را مخالف روش برخی صحابه میدانستند؛ ازاینرو داوری نهایی دربارهٔ او را به خدا واگذار میکردند.[۲]
آنان علی بن ابیطالب را پس از پیامبر اسلام برترین مردم و سزاوارتر به امامت میدانستند، اما معتقد بودند او خود از حق خویش صرفنظر کرده و با آنچه مسلمانان پذیرفتهاند همراه شده است. در دیدگاه آنان، هر کس از نسل حسن بن علی یا حسین بن علی که عالم، زاهد و شجاع باشد و برای امامت قیام کند، میتواند امام باشد. برخی حتی زیبایی ظاهر را نیز از شرایط امامت دانستهاند. اگر چند نفر با این شرایط مدعی امامت شوند، فردی که برتر و زاهدتر باشد برگزیده میشود و اگر برابر باشند، کسی که رأی استوارتر و تدبیر بیشتری دارد مقدم خواهد بود.[۳]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «صالحیه». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.