صفحه تمرین ۴

جایگاه زن در نگاه اسلام

زن و مرد در اصل انسانیت و ماهیت انسانی کاملاً برابر هستند, هر دو از یک نفس آفریده شده‌اند و در ویژگی‌های اساسی انسانی مشترک‌اند.

نکات کلیدی:

1-زن و مرد هر دو انسان هستند و نظریه‌های قدیمی مبنی بر اینکه زن را انسان نمی‌دانستند از دید اسلام کاملاً رد شده است.

2- آیه‌ای از قرآن (سوره نسا )به وضوح می‌گوید که همسر آدم (حوا )از جنس خود او آفریده شده است.

3- اشتراک آن دو در ماجرای فریب شیطان نشان دهنده اشتراک در سرنوشت انسانی است.

4- تفاوت‌های زن و مرد ناشی از تعلق به دو صنف یا جنس متفاوت است که برای فهم حقوق و تکالیف هر یک باید به این اشتراک‌ها و تفاوت‌ها توجه کامل داشت.

برابری زن و مرد در مسئولیت‌های دنیوی و اخروی

نکات اصلی:

1- مسئولیت برابر در برابر وسوسه شیطان

در داستان آدم و حوا قرآن تاکید می‌کند که هر دو به یک شکل مورد خطاب خداوند قرار گرفتند و هر دو به طور مستقیم فریب وسوسه‌های شیطان را خوردند بنابراین این گونه نبوده که حوا فریب شیطان را بخورد و سپس آدم را فریب دهد.

2- دستیابی مساوی به کمال زنان و مردان

از طریق عبادت و انجام تکالیف الهی به طور یکسان به کمالات انسانی دست می‌یابند هیچ کمال والای انسانی مانند قرب به خدا یا فضایل اخلاقی منحصر به یک جنس نیست.

3- تعلق به جناح حق یا باطل

عضویت در جناح حق (مومنان) یا جناح باطل( کافران و منافقان) به ایمان یا کفر افراد بستگی دارد،نه به جنسیت آنها هم مردان و هم زنان می‌توانند در هر یک از این دو جناح حضور داشته باشند ‌.

4- تکالیف و مسئولیت‌های مشترک

بسیاری از وظایف و تکالیف دینی مانند نماز، روزه، امر به معروف و نهی از منکر میان زنان و مردان مشترک است چه در آیاتی که فقط صیغه مذکر به کار رفته و چه در آیاتی که هر دو مورد خطاب واقع شده‌اند.

کتاب خدا در احکام و مسئولیت های اجتماعی برابری زن و مرد را به وضوح بیان می‌کند این برابری در چند محور اصلی دیده می‌شود.

1- تکالیف و احکام یکسان

ـ حفظ نگاه و عفت: هر دو جنس به طور جداگانه ولی مشابه به حفظ نگاه و عفت مامور شده‌اند.( نور _۳۰ و ۳۱)

ـ مجازات‌های برابر: جرائمی برای زنان( نور _ ۲) و سرقت (مائده _ ۳۸) مجازات یکسان برای زن و مرد تعیین شده است.

2- رد تبعیض‌های ظالمانه

اسلام ستم‌ها و آداب جاهلی مانند زنده به گور کردن دختران یا محروم کردن زنان از حق مالکیت را به شدت محکوم می‌کند.

3- استقلال اجتماعی و سیاسی زنان

قرآن برای زنان استقلال اجتماعی و سیاسی قائل است و آنها را تابع مردان نمی‌داند زنان می‌توانند به طور مستقل در امور اجتماعی و سیاسی مشارکت داشته باشند (مانند بیعت با پیامبر که در آیات سوره ممتحنه آمده است)

محدودیت‌های احتمالی فقط در مواردی است که تفاوت‌های طبیعی یا حکمت الهی اقتضا کند،نه به دلیل برتری ذاتی یک جنس.

):منزلت زن در اندیشه والای علی بن ابی طالب

1- جایگاه زن در اندیشه امام علی علیه السلام

شخصیت امام علی علیه السلام    فراتر از زمان خود است و نگاه او به زن مبتنی بر کرامت و شرافت متعالی است.

ایشان برای زن مسلمان جایگاهی والا قائل است که در سخنان و رفتار عملی ایشان با حضرت فاطمه (سلام الله علیها) تجلی یافته است.

2- جهاد زن و نقش خانوادگی:

امام علی علیه السلام جهاد زن را در« حسن التبعل»(خوش رفتاری با همسر) می داند.

این جهاد شامل سه محور اصلی است:

-صداقت در رفتار و گفتار

- وفاداری در اموال و عفت

- پرهیز از مخالفت و ناسازگاری بیجا

این مفاهیم در سیره حضرت فاطمه سلام الله علیها به طور کامل نمایان است.

3- صفات برجسته زن مسلمان:

علی بن ابی طالب سه صفت را برای زن بر می شمارد که در مرد مذمت شده:

زهو ( حفظ حریم و عفاف)

بخل( مراقبت از اموال خانواده)

جبن ( احتیاط در مواجهه با خطرات)

این صفات در جهت حفظ کرامت زن و  استحکام خانواده تفسیر می شوند و به معنای تکبر و یا ترس مطلق نیستند.

4- همکفوی و معیار های انتخاب همسر:

در اسلام بر همسانی زن و شوهر در ایمان ،اخلاق،عقل و زمینه های تربیتی تاکید شده است.

معیار های همکفوی شامل:

همسانی در دین و تقوا

اخلاق نیکو

تناسب سنی و فرهنگی

توانایی اقتصادی ( در حد متعارف)

ایده آل گرایی افراطی در ازدواج مورد نکوهش قرار گرفته است.

5- نقش زن در مدیریت خانواده:

زن به عنوان (راعیة) علی بیت زوجه‌ها مسئول خانه شوهر نقش کلیدی در نظارت بر فضای خانواده دارد.

این مسئولیت به معنای مشارکت در حفظ ارزش‌ها و تربیت نسل است.

6- نقد برداشت‌های اشتباه از سخنان علی بن ابی طالب

برخی روایات مانند نهی از مشورت با زن مربوط به شرایط خاص تاریخی است و نباید به صورت مطلق تعمیم داده شود.

سیره عملی امام علی علیه السلام در برخورد با بانوانی مانند حضرت زهرا سلام الله علیها و حضرت زینب نشان دهنده احترام به عقل و شخصیت زن است.

7- تأکید بر امر به معروف و نهی از منکر:

امام علی علیه السلام بر نقش فعال زن و مرد در حفظ ارزش‌های اسلامی تأکید می کنند.

بی تفاوتی نسبت به انحرافات اجتماعی را خطرناک می دانند.

نتیجه‌گیری:

ادعای اینکه زن فرع و مرد اصل است یا زن در انسانیت پست‌تر است درست نیست.

اسلام بر برابری در ماهیت انسانی تاکید دارد اسلام بر برابری ذاتی و اخروی زن و مرد تاکید دارد از نظر قرآن آنچه افراد را متمایز می‌کند جنسیت نیست بلکه ایمان تقوا و عملکرد آنها در برابر تکالیف الهی است.

اصل کلی در اسلام برابری زن و مرد در انسانیت مسئولیت دینی حقوق اجتماعی و جزایی است تفاوت‌های موجود در برخی احکام ناشی از تفاوت‌های طبیعی یا مصالح کلی جامعه است نه برتری یک جنس بر جنس دیگر.منزلت زن در اندیشه والای امام علی (علیه السلام

نتیجه‌گیری کلی:

در اندیشه امام علی علیه السلام ،زن از جایگاهی محوری و کریمانه برخوردار است . ایشان با تأکید بر نقش های خانوادگی و اجتماعی زن، در عین حال بر حفظ حریم عفاف و مسئولیت پذیری تأکید می کنند ،شناخت درست این دیدگاه نیازمند بررسی جامع سخنان و سیره عملی ایشان است تا از برداشت های سطحی و اشتباه جلوگیری شود