عید
عید در فرهنگ اسلامی به معنای روز اجتماع مردم برای یادآوری یک فضیلت یا رویداد بزرگ است. در متون روایی، مفهوم عید علاوه بر مناسبت‌های تقویمی همچون جمعه، فطر، قربان و غدیر (در دیدگاه شیعه)، به عنوان روز دوری از گناه نیز شناخته شده است. احکام و مناسک ویژه‌ای مانند نماز عید برای این مناسبت‌ها در فقه اسلامی تعیین شده و در سیره پیشوایان شیعه، این روزها پیوندی وثیق با حاکمیت حق و ولایت دارند.
ریشه‌شناسی و مفهوم
واژه عید به معنای روز گردهمایی مردمان جهت یادبود یک فضیلت یا واقعه تاریخی بزرگ است. این واژه از ریشه عود اشتقاق یافته، زیرا در هر سال مسرت و شادمانی بازمی‌گردد.[۱]
عید در منابع شیعی
در آموزه‌ها و روایات اسلامی، تعاریف و ابعاد مختلفی برای روز عید بیان شده است: علی بن ابی‌طالب هر روزی را که در آن معصیت خدا انجام نگیرد، عید دانسته است. در روایتی از جعفر صادق به عبدالله بن دینار آمده است که در اعیاد فطر و قربان به سبب غصب حق اهل بیت، اندوهی برای آنان تازه می‌شود. همچنین در بیان دیگری اشاره شده است که پس از واقعه عاشورا، برپایی کامل این اعیاد تا قیام منتقم حسین بن علی تحقق نمی‌یابد. در همین زمینه، بیتی منسوب به علی بن حسین وجود دارد که در آن به اندوه اهل بیت در ایام شادمانی مردم اشاره شده است. در روایتی دیگر از جعفر صادق، عید غدیر به عنوان والاترین و شریف‌ترین عید مسلمانان معرفی شده که در آن دین کامل شد.[۲]
اعیاد رسمی و احکام نماز عید
اعیاد عمومی مسلمانان شامل روز جمعه در هر هفته و دو عید فطر و قربان (اضحی) در سال است. برای دو عید فطر و قربان، اقامه نماز عید مستحب و دارای احکام مشخصی است: این نماز دو رکعت است و وقت ادای آن پس از طلوع خورشید آغاز می‌شود. مستحب است نماز در فضای باز و غیرمسقف بیرون از شهر، بدون همراه داشتن سلاح و بدون پهن کردن فرش اقامه شود. پرداخت زکات فطره در روز فطر و انجام قربانی در روز اضحی پیش از رفتن به نماز صورت می‌گیرد. انجام غسل، خوشبو ساختن و پوشیدن لباس آراسته پیش از رفتن به مصلا مستحب است. اقامه نماز به جماعت بدون اذان و اقامه است و تنها سه بار عبارت الصلوة گفته می‌شود. در رکعت اول پس از تکبیرةالاحرام و قرائت حمد و سوره، پنج تکبیر و پس از هر تکبیر قنوت خوانده می‌شود. در رکعت دوم پس از حمد و سوره، چهار تکبیر و قنوت به جا آورده شده و در پایان خطبه خوانده می‌شود.[۳]
نماز عید علی بن موسی‌الرضا
پس از تحمیل ولایت‌عهدی به دست مأمون عباسی، وی در عید اضحی از علی بن موسی‌الرضا خواست تا نماز عید را اقامه کند. پس از اصرار مأمون، علی بن موسی‌الرضا اعلام کرد نماز را مطابق سیره پیامبر اسلام و علی بن ابی‌طالب اقامه خواهد کرد. صبح روز عید، علی بن موسی‌الرضا پس از غسل، با عمامه سفید و پای برهنه، در حالی که عصا در دست داشت و لباس خود را بالا زده بود، همراه نزدیکان خود با ندای تکبیر از خانه بیرون آمد. تأثیر معنوی و حالت تواضع او باعث شد فرماندهان نظامی و مردم مرو به شدت منقلب شده و از اسب‌ها پیاده شوند و کفش‌های خود را بیرون آورند. فضل بن سهل با دیدن دگرگونی فضای شهر، به مأمون هشدار داد که ادامه این حرکت ممکن است به شورش عمومی بینجامد؛ در نتیجه مأمون پیکی فرستاد و از علی بن موسی‌الرضا درخواست کرد که بازگردد و او نیز به خانه بازگشت.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عید». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.