فرنگیس
فرنگیس، اثری به قلم مهناز فتاحی، دربردارنده خاطرات فرنگیس حیدرپور، بانوی شجاع کرمانشاهی از دوران دفاع مقدس است. این کتاب که توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده، به عنوان اثر برگزیده جایزه کتاب سال دفاع مقدس شناخته میشود. این اثر روایتی از پایداری و ایثار زنان در مناطق مرزی ایران در مواجهه با ارتش بعث عراق است و مورد تمجید ویژه مقام معظم رهبری قرار گرفته است.
معرفی اجمالی
کتاب «فرنگیس» روایتی واقعی از زندگی زنی غیور از ایل کلهر در روستایی نزدیک به گیلانغرب است. نویسنده پس از سالها پیگیری، موفق شد خاطرات فرنگیس حیدرپور را که تا مدتها از بازگو کردن آنها امتناع میکرد، به رشته تحریر درآورد. این کتاب حوادث جنگ را از نگاه یک زن روستایی که مستقیماً در خط مقدم نبرد با دشمن قرار گرفته، ترسیم میکند.[۱]
زندگینامه راوی
فرنگیس حیدرپور متولد روستای «آوازین» است. دوران کودکی و نوجوانی او در محرومیت و فقر سپری شد. او در سن ۱۸ سالگی با آغاز جنگ تحمیلی، شاهد ویرانی محل زندگی و شهادت اعضای خانوادهاش بود. شخصیت او که با سختیهای زندگی روستایی صیقل یافته بود، در جریان جنگ تحمیلی به نمادی از مقاومت زنان ایرانی تبدیل گشت.[۱]
واقعه حماسی (نبرد با تبر)
نقطه عطف زندگی فرنگیس و محتوای کتاب، مربوط به سال ۱۳۵۹ و پس از حمله ارتش عراق به روستای آنهاست. در حالی که مردم به درههای اطراف پناه برده بودند، فرنگیس به همراه پدر و برادرش برای تهیه غذا به روستا بازمیگردند. در درگیری با نیروهای بعثی، پدر و برادر وی به شهادت میرسند. فرنگیس در مواجهه با دو سرباز عراقی، با شجاعتی مثالزدنی و با استفاده از «تبر» پدرش، یکی از سربازان را به هلاکت رسانده و دیگری را با تمام تجهیزات جنگی اسیر کرده و به مقر ارتش ایران تحویل میدهد.[۱]
ساختار و سرفصلها
این کتاب در ۱۲ فصل تنظیم شده است:
- فصول آغازین: شرح دوران کودکی، فقر، محرومیت و ماجرای ازدواج با «علیمردان».
- فصل چهارم به بعد: همزمانی زندگی مشترک با آغاز جنگ، آوارگی در کوهها، بمبارانهای پیاپی گیلانغرب و شهادت نزدیکان.
- بخشهای پایانی: روایت حوادثی همچون عملیات مرصاد، مقابله با منافقین و برخورد اهالی با میدانهای مین در سالهای پس از جنگ.[۱]
اهمیت و جایگاه اثر
کتاب فرنگیس از چند جهت در حوزه «زنان و جهاد» اهمیت دارد:
- ثبت تاریخ شفاهی مرزنشینان: روایت نقش کلیدی زنان ایلیاتی در حراست از مرزها.
- تغییر کلیشهها: نشان دادن چهرهای مقتدر و حماسی از زن مسلمان که در کنار عطوفت، در مقام دفاع، شجاعتی بینظیر دارد.
- تندیس مقاومت: به پاس رشادتهای وی، تندیسی از او در پارک شیرین کرمانشاه نصب شده است.[۱]
دیدار با رهبری و تقریظ
رهبر معظم انقلاب در سفر به استان کرمانشاه، ضمن اشاره به شخصیت فرنگیس حیدرپور، بر ضرورت ثبت خاطرات وی تأکید کردند. ایشان در تقریظی بر این کتاب، از آن به عنوان روایتی از بخش ناگفته و بااهمیت حوادث دوران دفاع مقدس یاد کرده و شجاعت و پایداری این بانوی بزرگوار را ستودند.
تقریظ مقام معظم رهبری بر کتاب فرنگیس
تقریظ مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله خامنهای بر کتاب «فرنگیس»، سندی معتبر در تبیین جایگاه زنان در دفاع مقدس و ارزش ادبی این اثر است. ایشان در این متن، ضمن تجلیل از مجاهدتهای مردم مناطق مرزی، شخصیت فرنگیس حیدرپور و قلم نویسنده را مورد تمجید قرار دادهاند.
ویژگیهای راوی از منظر رهبری
در این تقریظ، شخصیت «فرنگیس حیدرپور» با دو ویژگی برجسته توصیف شده است:
- روحیه استوار و پرقدرت: نماد شجاعت و دلاوری در برابر دشمن مهاجم.
- عواطف رقیق و لطیف زنی: حفظ هویت زنانه و احساسات صادقانه در کنار روحیه رزمندگی.
ایشان زبان صادق و صمیمی این بانوی روستایی را از نقاط قوت روایت برشمردند.
اهمیت جغرافیای جنگ در اثر
مقام معظم رهبری در بخشی از این متن، به نقاط مغفول تاریخ جنگ اشاره میکنند که در این کتاب به خوبی تبیین شده است:
- ترسیم وضعیت روستاهای مرزی: وضوح و تفصیل در بیان مصائب، آوارگیها، گرسنگیها و خسارتهای مادی مردم مرزنشین.
- فداکاری جوانان بومی: اشاره به نقش مردم محلی که جزو اولین داوطلبان مقابله با دشمن بودند.
- حادثه استثنایی: ایشان ماجرای قتل و اسارت دشمن توسط فرنگیس را یک داستان مستقل و کمنظیر (مشابه واقعه سوسنگرد) توصیف کردند.
متن کامل تقریظ
متن نوشتار حضرت آیتالله خامنهای بر این کتاب به شرح زیر است:
> «بخش ناگفته و با اهمیتی از حوادث دوران دفاع را، به مناسبت شرح حال این بانوی شجاع و فداکار، در این کتاب میتوان دید. بانو فرنگیس دلاور با همان روحیه استوار و پرقدرت و با زبان صادق و صمیمی یک روستایی و با عواطف و احساسات رقیق و لطیف یک زن با ما سخن گفته و منطقه ناشناخته و مهمی از جغرافیای جنگ تحمیلی را، با جزئیاتش، به ما نشان داده است. ما از روستاهای مرزی در دوران جنگ و مصائب فراوان آنان و آوارگیها و گرسنگیها و خسارتهای مادی و ویرانیها و داغ عزیزان آنها هرگز به این وضوح و تفصیلی که در این روایت صادقانه آمده است خبر نداشتیم و نیز از فداکاری جوانان آنان که در شمار اولین شتابندگان به مقابله با دشمن مهاجم بودند. ماجرای قتل و اسارت دشمن به دست ای
بانوی دلاور هم که خود یک داستان مستقل و استثنایی است که نظیر آن فقط در سوسنگرد، در همان اوان، اتفاق افتاده بود. بانو فرنگیس را باید بزرگ داشت…»
تقدیر از پدیدآورنده
در پایان این تقریظ، مقام معظم رهبری از مهناز فتاحی، نویسنده کتاب، به خاطر:
- قلم روان و شیوا
- هنر مصاحبهگیری حرفهای
- مهارت در خاطرهنویسی
به صورت ویژه تشکر و قدردانی کردهاند.[۱]