قاضی تنوخی

قاضی تنوخی، با نام اصلی علی بن محسن تنوخی، مکنی به ابوالقاسم، قاضی، ادیب، فاضل، شاعر و از شاگردان سید مرتضی بود. او اشعار بسیار و نوادر فراوانی در حفظ داشت و با ابوالعلاء معری مصاحبت کرد و مطالب بسیاری از او فراگرفت. دربارهٔ مذهب او اختلاف نظر وجود دارد؛ بیشتر منابع او را شیعه امامی دانسته‌اند و برخی نیز او را معتزلی شمرده‌اند. وی در نواحی مختلف، از جمله مدائن، کرمانشاه و زنگان، قضاوت کرد و در سال ۴۴۷ق درگذشت.

زندگی

علی بن محسن تنوخی، مکنی به ابوالقاسم، قاضی، ادیب، فاضل، ظریف و شاعر بود و از شاگردان سید مرتضی به‌شمار می‌رفت. او اشعار بسیاری می‌دانست و نوادر فراوانی را حفظ داشت. تنوخی با ابوالعلاء معری مصاحبت داشت و مطالب بسیاری از او فراگرفت و از طریق او با خطیب تبریزی ارتباط علمی و دوستی استواری برقرار کرد. تنوخی در نواحی مختلفی، از جمله مدائن، کرمانشاه و زنگان و مناطق دیگر، به قضاوت پرداخت. او از دوران جوانی تا پایان عمر نزد حاکمان مقبول‌الشهاده بود و در ادای شهادت خود بسیار محتاط و راست‌گفتار دانسته می‌شد.

درگذشت

تنوخی در اول یا دوم محرم سال ۴۴۷ق، در ۷۷ یا ۸۲ سالگی، درگذشت و خطیب بغدادی بر جنازه او نماز خواند. بنا بر گزارش حبیب السیر، تاریخ درگذشت تنوخی ماه محرم سال ۴۸۴ق بوده است.

دین و مذهب

دربارهٔ مذهب تنوخی اختلاف نظر وجود دارد. بنا بر نظر بیشتر منابع، او شیعه امامی بود و برخی نیز او را معتزلی دانسته‌اند. بنا بر نقل علامه حلی در پایان اجازه بنی‌زهره، تنوخی از عالمان اهل‌سنت و از مشایخ شیخ طوسی شمرده شده است. ظاهر گزارش خطیب بغدادی نیز با این دیدگاه موافق است؛ او نقل کرده است که تنوخی از گروه بسیاری از محدثان اهل سنت روایت کرده و خود خطیب نیز از او استماع حدیث کرده و مطالبی از او نوشته است.

آثار

بنا بر گزارش مؤلف حبیب السیر، علی بن محسن یا ابوعلی محسن بن علی تنوخی از دانشمندان عهد مقتدی عباسی و مؤلف کتاب الفرج بعد الشدة بوده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قاضی تنوخی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.