قاضی سیرافی
قاضی سیرافی، حسن بن عبدالله بن مرزبان، مکنی به ابوسعید و مشهور به سیرافی، دانشمند معتزلی حنفی و از عالمان برجسته علوم عربی بود. او در نحو، لغت، شعر، عروض، قوافی، حساب، هندسه، کلام، فقه، حدیث، فرائض، قرائت و علوم قرآنی مهارت داشت و به‌ویژه در نحو بصری از دانشمندترین افراد زمان خود شناخته می‌شد. سیرافی در بغداد تدریس می‌کرد و حدود پنجاه سال مطابق مذهب ابوحنیفه قضاوت و فتوا داد. از آثار او اخبار النحاة البصریین، الاقناع، شرح کتاب سیبویه و طبقات النحاة است. او در سال ۳۶۸ق در بغداد درگذشت.
زندگی
حسن بن عبدالله بن مرزبان، مکنی به ابوسعید و مشهور به سیرافی، از عالمان معتزلی حنفی و از بزرگان علوم عربی بود. او در نحو، لغت، شعر، عروض، قوافی، حساب، هندسه، کلام، فقه، حدیث، فرائض، قرائت و علوم قرآنی مهارت و تبحر داشت و از او با عناوینی چون امام الائمه و شیخ الشیوخ یاد شده است. سیرافی به‌ویژه در نحو بصریان داناترین مردم شناخته می‌شد. او نحو را از ابن سراج و لغت را از ابن درید فراگرفت و تمامی این علوم را در بغداد تدریس می‌کرد.[۱]
سیرافی حدود پنجاه سال مطابق مذهب ابوحنیفه با درستکاری قضاوت و فتوا داد و برای حکم و قضاوت خود هیچ اجرتی دریافت نکرد. او از هیچ‌کس چیزی نمی‌پذیرفت و هزینه زندگی خود را از راه کتابت تأمین می‌کرد. خط بسیار خوبی داشت و هر روز ده ورق با اجرت ده درهم می‌نوشت که هزینه ضروری زندگی او بود و پیش از نوشتن این مقدار، در مجلس درس یا قضاوت حاضر نمی‌شد. در سراسر پنجاه سال دوران قضاوت او، مورد طعن و ایراد قرار نگرفت و کسی بر او خرده نگرفت.[۲]
سیرافی افزون بر مقام علمی، به عبادت و زهد نیز شهرت داشت و بنا بر گزارش منبع، چهل سال روزه گرفت و از دوران جوانی خود بسیار تأسف می‌خورد. از سوی دیگر، به سبب جایگاه علمی او، میان وی و ابوعلی فارسی و پیروان او رقابت و حسادت وجود داشت و میان سیرافی و ابوالفرج اصفهانی نیز رقابت و همچشمی گزارش شده است.[۳]
آثار
سیرافی آثاری در نحو، لغت و علوم ادبی تألیف کرده است که از جمله آنها عبارت‌اند از:
- اخبار النحاة البصریین
- الاقناع در نحو؛ سیرافی خود موفق به اتمام این کتاب نشد و پس از وفات او، پسرش یوسف آن را به پایان رساند.
- الفات القطع و الوصل
- دریدیه؛ شرح مقصوره ابن درید.
- شرح کتاب سیبویه؛ این اثر پیش از او نظیری نداشت و به همین سبب، بنا بر گزارش منبع، موجب حسادت ابوعلی فارسی و دیگر معاصران او شد. این کتاب در برلین و قاهره به چاپ رسیده است.
- صنعة الشعر و البلاغة
- طبقات النحاة
- المدخل الی کتاب سیبویه
- الوقف و الابتداء[۴]
وفات
سیرافی در روز دوشنبه دوم رجب سال ۳۶۸ق، در دوران خلافت طائع عباسی، در ۸۴ سالگی در بغداد و در فاصله نماز ظهر و عصر درگذشت و در مقبره خیزران به خاک سپرده شد.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قاضی سیرافی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.