عادت ماهانه

قاعدگی (به انگلیسی: menstruation یا period ) که ماهینگی و عادت ماهانه و دَشتان و پِریود و حیض نیز نامیده می‌شود، به جاری شدن خون از پوشش داخلی رَحِم گفته می‌شود که به‌طور منظم در جنس ماده در گونه‌های خاصی از پستانداران از دوران بلوغ تا دوران یائسگی رخ می‌دهد. حیض به معنای روان شدن است و به همین مناسبت، به خونی که از رحم بانوان خارج می‌شود و با سیلان و جریان همراه است خون حیض می‌گویند. دختران پس از بلوغ تا رسیدن به سن یائسگی، عادت ماهانه می‌شوند که در اصطلاح شرعی به آن خون حیض(پریود) می‌گویند.

حقایقی در مورد قاعدگی

1. حیض یا حالت قاعدگی یک پدیده طبیعی است که برای زنان عارض می‌شود و غالباً در هر ماه تکرار می‌گردد و چون این حالت از نظر فیزیکی و روانی، تأثیرات خاصی برای زنان دارد، اسلام هم در این زمینه احکام مشخص و ویژه ای را تشریح کرده است.
2. این پدیده از سوی خود انسان با روش علمی و کوشش عرفی و تجربی قابل شناسائی است چنان‌که همه پدیده‌هایی که احکام شرعی بر آنها مترتب می‌گردد، مانند: بیماری و سلامت، فقر و غنی، قدرت و ضعف و غیره نیز به همین طریق شناخته می‌شوند. خداوند فرموده است:بَلِ الْإِنسَانُ عَلَی نَفْسِهِ بَصِیرَةٌ«بلکه انسان، خودش از وضع خود آگاه است.»
3. چون یک سلسله احکام شرعی براین پدیده مترتب شده، سوالات مردم هم دربارهٔ آن زیاد شده و از طرف رهبران شریعت پاسخ‌ها با بیان نشانه‌ها و علائم ارائه گردیده است، ولی به این نکته نیز اشاره رفته که این پدیده یک حقیقت شناخته شده بوده و جای خفا و ابهام ندارد و این نشان می‌دهد که شناخت این پدیده موکول به عرف است و امارات و نشانه‌هایی را که شریعت بیان داشته غالباً جنبه ارشادی دارد، چنان‌که در حدیث منقول از پیامبر اسلام خطاب به زنان آمده است: «اگر خون، خون حیض باشد، رنگ آن سیاه و شناخته شده است و اگر چنین باشد، نماز بجا نیاور.»
4. از آنجا که قاعدگی یک پدیده طبیعی است، پس زنی که از نظر بهداشتی از سلامتی کامل برخوردار باشد، این عادت را می‌بیند بر خلاف سایر خونها مانند: استحاضه یا نفاس یا خون بکارت یا خون زخمها و لذا خونی که زن می‌بیند، اساساً حیض محسوب می‌شود مگر در حالات استثنایی که نتوان آن را حیض تلقی کرد.
5. گاهی علایم و نشانه‌هایی که در شرع اسلام یا در عرف یا به وسیله متخصصان، مشخص شده با یکدیگر همخوانی پیدا نمی‌کند یا در میان آنها تعارض دیده می‌شود در این صورت باید به عرف مراجعه شود تا علامت نزدیکتر و نشانه موثق تر به حسب شرایط مختلف مربوط به موضوع بدست آید.
6. نشانه‌هایی هم وجود دارد که زن از طریق آنها می‌تواند قاعدگی خود را تشخیص دهد که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

• چون عادت ماهیانه در هر چهار هفته یکبار اتفاق می‌افتد، پس آن عادتی است با وقت معین یا با مقدار و وقت معین.
• قاعدگی معمولاً با مجموعه ای از حالات خاصی همراه است که زن با احساس آن حالات آگاهی می‌یابد که وارد عادت ماهیانه خود شده است، مانند تغییر مزاج، تمایل به گریه، احساس ناراحتی و گاهی هم درد در ناحیه شکم و احساس خستگی و حتی سرگیجه. البته هر زنی در آغاز قاعدگی، حالت خاص خود را دارد، که به وسیله آن به سرعت و به آسانی می‌تواند قاعدگی خود را تشخیص دهد.
• چون این خون، صفات و نشانه‌های خاصی دارد مانند سیاهی یا سرخی شدید و سوزش و فشار، با دیدن این نشانه‌ها نیز می‌توان قاعدگی را از غیر آن باز شناخت.
• چون خون حیض تنها بعد از بلوغ و قبل از یائسگی دیده می‌شود (زیرا این خون مربوط به مسئله حاملگی است) و چونمعمولا کمتر از سه روز پیاپی و بیشتر از ده روز نیست (مگر در صورت مختل شدن سلامتی زن که در آن صورت خون استحاضه خواهد بود) شریعت، این ویژگی‌ها را از علائم و نشانه‌های قاعدگی قرار داده است.

نشانه‌های خون حیض

• از سه روز کمتر نیست.
• در تمام سه شبانه روز استمرار دارد (اگر در داخل، خون باشد کافی است.)
• از ده روز بیشتر نیست.
• بین دو حیض دست کم ده روز فاصله است.
• غالباً غلیظ، گرم، سرخ مایل به سیاه، با فشار و کمی سوزش بیرون می‌آید.

دکترفریدرک کهن می‌گوید :برخی از زنان از علایم فیزیکی و روانی می‌توانند نزدیک شدن قاعدگی خود را تشخیص دهند. از جمله علایم این است: دردهای شدید در شکم، خستگی، سنگین شدن بالای چشمها، اسهال، گلوگیرشدن، استفراغ، سرگیجه، بیهوشی، ناخوشی و هذیان.

دکتر وان دیولین می‌گوید: احساس گرفتگی و خستگی یک امر طبیعی در هر زن است و گاهی درد سر شدیدنیز همراه آن می‌شود، آب دهن زیاد می‌گردد، کبد بزرگ می‌شود، زن اشتهای به غذا را از دست می‌دهد و دستگاه هاضمه او نیز اختلال پیدا می‌کند.

اقسام زن‌های حائض

• صاحب عادت وقتیه و عددیه
• صاحب عادت عددیه
• صاحب عادت وقتیه
• نه صاحب عادت وقتیه، نه عددیه و نه عددیه و وقتیه است (مضطربه)
• کسی که برای اولین بار خون حیض می‌بیند (مبتدئه)
• ایام عادت خود را فراموش کرده است (ناسیه)

صاحبان دوره عادت و قاعدگی

اگر زن دوبار به یک صورت خون ببیند، عادت او محقق می‌شود و اصطلاحاً گفته می‌شود عادت شده است. بر اساس پزشکی جدید، عادت ماهانه غالباً طبق حسابهای قمری نظم پیدا می‌کند. دکتر کهن می‌گوید: بدن زن در هر ماه قمری یک تخمک پدیدمی‌آورد که با دقت تمام مسیر خود را طی می‌کند. زن بالغ در هر ۲۸ روز یک تخمک می‌گذارد که مقداری معین از خون نیز همراه آن است و همین وظیفه بنام حیض یا عادت ماهانه شناخته می‌شود. پس حیات جنسی زن در هر ماه قمری دارای چهار مرحله است و هر مرحله یک هفته را در بر می‌گیرد.

عادت ماهانه سه قسم است

1. عادت وقتیه و عددیه
2. عادت عددیه
3. عادت وقتیه

عادت وقتیه

زنی که دو ماه پشت سر هم در وقت معین (سر وقت) خون ببیند، ولی شماره روزهایی که در هر ماه خون دیده به یک اندازه نباشد، یعنی معلوم نباشد که دقیقاً چند روز خون می‌بیند، چنین زنی دارای «عادت وقتیه» است. به عنوان مثال در ماه نخست از روز اول تا هفتم و در ماه دوم از روز اول تا هشتم، خون ببیند. او باید عادت خود را در این مثال، روز اول ماه قرار دهد.

این زن اگر عادت او منظّم شود، طبق عادت خود عمل می‌کند امّا اگر قبل از ایّام عادت خود خون ببیند وتاایّام عادت ادامه یابد و مجموع آن از ده روز کمتر باشد، چنانچه خون در همه مدّت با یک صفت بوده وادامه حیض او تا همه این مدّت احتمال برود، مجموع آن ایّام حیض حساب می‌شود.

عادت عددیه

زنی که شمارهٔ روزهای حیض او دوماه پشت سر هم به یک اندازه باشد، ولی وقت خون دیدن او یکی نباشد؛ یعنی سر وقت خون نمی‌بیند، چنین زنی دارای «عادت عددیه» است. مانند اینکه در ماه نخست از روز اول تا هفتم و ماه دوم از روز دهم تا هفدهم خون ببیند. عادت او در این مثال هفت روز است.

دارنده عادت عددیه، چنانچه به تعداد روزهای عادت خود خون ببیند، طبق عادت خود عمل می‌کند ولی اگر بیشتر از روزهای عادت خود خون ببیند و از ده روز تجاوز نکند، مجموع آن روزها نیز حیض محسوب می‌شود.

دارنده عادت عددیه اگر خونی ببیند که مشخصات حیض را نداشته باشد، در صورتی که علامت دیگری بر حیض بودن داشته باشد مثل تغییر حالات روحی و جسمی او و احتمال نداشتن منبع دیگر برای خون مانند: دمل، زخم یا استحاضه، باید آن را حیض حساب کند.

اما اگر همه نشانه‌ها منتفی باشد و احتمال برود که به خاطر بیماری مزاجی استحاضه باشد یا از جهت زخم و مانند آن، خونریزی کرده باشد، اقرب این است که او همچنان پاک می‌باشد.

عادت وقتیه و عددیه

زنی که دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون ببیند و شمارهٔ روزهایی که در هر دو ماه خون دیده به یک اندازه باشد، چنین زنی دارای عادت وقتیه و عددیه است. مانند اینکه دو ماه پی در پی از اول تا روز هفتم خون ببیند (عادت او در این مثال هفت روز است).

مسائل مربوط به این قسم از زنان بشرح ذیل است

• اگر دارنده عادت وقتیه و عددیه، در وقت عادت خود خون ببیند ولی به اندازه شماره روزهای عادتش نباشد بلکه بیشتر یا کمتر از آن باشد و بعد از قطع شدن خون، دوباره در غیر وقت عادت خود، به تعداد روزهای عادت خود خون ببیند، چنانچه خون اول با مشخصات حیض بوده و پاکی واقع بین هر دو، ده روز یا بیشتر بوده باشد، هر دوی آنها حیض است. اما اگر مدت پاکی ده روز نباشد بلکه کمتر از آن باشد، عادت وقتیه بر غیر آن مقدم داشته می‌شود مگر اینکه از راه نشانه‌های دیگر به خلاف آن یقین پیدا کند یعنی خون اول که در وقت عادت بوده حیض حساب می‌شود نه خون دوم مگر اینکه بر خلاف آن یقین حاصل شود.
• اگر دارنده عادت وقتیه و عددیه، به اندازه شماره روزهای عادتش خون ببیند ولی در وقت عادتش نباشد، چه قبل از آن باشد یا بعد از آن و در وقت عادتش و به اندازه روزهای عادتش هم خون ببیند باید روزهای عادت وقتیه و عددیه خود را حیض قرار دهد و آن خون دیگر را استحاضه، مگر اینکه از علایم دیگر بفهمد که عادتش تغییر یافته است مثل اینکه خون در روزهای عادت، مشخصات حیض را نداشته باشد ولی خون دیگر واجد آن مشخصات باشد و حالت عمومی او هم در ایام عادت، طبیعی باشد ولی درایام دیگر، حالات حائض را پیدا کند یا نشانه‌های دیگری که دلالت کند عادت او تغییر یافته است، در این صورت طبق همین نشانه‌ها باید عمل کند و خون روزهای عادت قبلی خود را استحاضه قرار دهد. در یک‌کلام اینکه: عادت همیشه یک نشانه شاخص برای متمایز نمودن خون حیض از دیگر خونهاست، ولی گاهی هم نمی‌تواند در مقابل در مقابل سایر نشانه‌ها اگر همگی بر خلاف آن باشد، مقاومت کند.
• در صورت تعارض وقت و عدد نزد دارنده عادت وقتیه و عددیه، وقت مقدم است. مثل اینکه در وقت عادتش، کمتر یا بیشتر از شماره روزهای عادتش خون ببیند، سپس در غیر وقت عادتش باز هم خون ببیند ولی به اندازه شماره روزهای عادت باشد، وقت مقدم شمرده می‌شود و او باید خونی را که در وقت عادت خود دیده، حیض قرار دهد.

کسانی که عادت معینی ندارند، بر سه گونه می‌باشند

1. مبتدئه و او زنی است که برای اولین بار خون می‌بیند.
2. مضطربه و او زنی است که چندین ماه حیض دیده ولی هنوز عادت منظمی پیدا نکرده است.
3. ناسیه و او کسی است که قبلا عادت معینی داشته ولی آن را فراموش کرده، مانند زنی که به جهت توقف عادت ماهیانه برای مدت دراز به سبب بارداری و شیر دادن یا بیماری، عادت خود را فراموش کرده است.