لعن
لعن در لغت به معنای نفرین کردن، راندن و دور کردن از نیکی و رحمت است. در اصطلاح دینی، لعن از سوی خداوند به معنای دور ساختن بنده از رحمت الهی است؛ در دنیا با محرومیت از توفیق و در آخرت با عذاب تحقق می‌یابد. لعن از سوی انسان، نفرین کردن دیگری است. در قرآن، گروه‌هایی مانند کافران، منافقان، ابلیس، آزاردهندگان خدا و پیامبر، مفسدان و قطع‌کنندگان رحم، پنهان‌کنندگان آیات الهی، ستمکاران و تهمت‌زنندگان به زنان پاکدامن، مورد لعن قرار گرفته‌اند. در روایات نیز درباره لعن دشمنان اهل‌بیت و پیامدهای لعن و تکفیر دیگران سخن گفته شده است.[۱]
لعن در قرآن
در قرآن، گروه‌ها و اشخاص گوناگونی به لعن الهی توصیف شده‌اند؛ از جمله:
- **کافران:** در آیه ۶۴ سوره احزاب آمده است: «إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْکَافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا»؛ خداوند کافران را لعن کرده و برای آنان آتش فروزان آماده ساخته است.
- **منافقان:** در آیات ۶۰ و ۶۱ سوره احزاب، درباره منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، آمده است که اگر از رفتار خود دست برندارند، مورد لعن قرار می‌گیرند و هر جا یافت شوند، دستگیر و کشته خواهند شد.
- **ابلیس:** در آیه ۷۸ سوره ص، ابلیس می‌گوید: «وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ»؛ لعنت خدا تا روز جزا بر اوست.
- **آزاردهندگان خدا و پیامبر:** در آیه ۵۷ سوره احزاب آمده است: «إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ»؛ کسانی که خدا و پیامبرش را آزار می‌دهند، در دنیا و آخرت مورد لعن خداوند قرار گرفته‌اند.
- **مفسدان و قطع‌کنندگان رحم:** در آیات ۲۲ و ۲۳ سوره محمد، از کسانی که در زمین فساد می‌کنند و پیوندهای خویشاوندی را می‌گسلند، یاد شده و آنان ملعون معرفی شده‌اند.
- **پنهان‌کنندگان آیات و هدایت الهی:** در آیه ۱۵۹ سوره بقره آمده است کسانی که دلایل روشن و هدایت نازل‌شده را پس از بیان آن برای مردم پنهان می‌کنند، مورد لعن خداوند و لعن‌کنندگان قرار می‌گیرند.
- **ستمکاران:** در آیه ۱۸ سوره هود آمده است: «أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ»؛ لعنت خدا بر ستمکاران باد.
- **شجره ملعونه:** در آیه ۶۰ سوره اسراء، از «الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ» یاد شده است.
- **تهمت‌زنندگان به زنان پاکدامن:** در آیه ۲۳ سوره نور، کسانی که به زنان پاکدامن، بی‌خبر از گناه و مؤمن تهمت زنا می‌زنند، ملعون در دنیا و آخرت معرفی شده‌اند.[۲]
لعن دشمنان اهل‌بیت
در روایتی آمده است که علی بن عاصم، از یاران امام حسن عسکری، به آن حضرت گفت که توانایی انجام کاری در راه یاری اهل‌بیت را ندارد و تنها در خلوت از دشمنان آنان بیزاری می‌جوید و ایشان را لعن می‌کند. امام در پاسخ، روایتی از پدران خود و پیامبر نقل کرد که بر اساس آن، هر کس توان یاری اهل‌بیت را نداشته باشد، اما در خلوت دشمنان آنان را لعن کند، خداوند صدای او را به گوش فرشتگان می‌رساند. فرشتگان نیز با او هم‌صدا می‌شوند، کسانی را که او لعن کرده است لعن می‌کنند، برای او آمرزش می‌خواهند و از تلاش او در حد توانش برای یاری اولیای الهی یاد می‌کنند. در ادامه روایت آمده است که خداوند دعای فرشتگان را می‌پذیرد و بر او و پاکان درود می‌فرستد و او را از بندگان برگزیده خود قرار می‌دهد.[۳]
لعن و تکفیر مسلمان
از امام محمد باقر نقل شده است که چون لعنت از زبان کسی درباره دیگری صادر شود، میان آن دو در گردش می‌ماند؛ اگر فرد مورد لعن سزاوار آن باشد، لعن بر او واقع می‌شود و در غیر این صورت، به لعن‌کننده بازمی‌گردد.
همچنین از آن حضرت روایت شده است که هرگاه کسی دیگری را به کفر متهم کند و او را کافر بخواند، این حکم به یکی از آن دو بازمی‌گردد: اگر طرف مقابل واقعاً کافر باشد، وصف کفر بر او صدق می‌کند وگرنه به تکفیرکننده بازمی‌گردد. در این روایت، از زخم زبان زدن به مسلمانان نیز نهی شده است.[۴]
معنای شرعی لعن
لعن در اصل به معنای راندن است و در اصطلاح شرعی، دور ساختن بنده از رحمت خداوند معنا می‌شود؛ در دنیا از راه محرومیت از توفیق و در آخرت از راه گرفتار شدن به عقوبت.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «لعن». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.