لوح محفوظ
لوح محفوظ در اصطلاح دینی، لوحی است که بنا بر باورهای اسلامی، تقدیر الهی و آنچه در گذشته رخ داده، در حال جریان دارد و تا قیامت واقع خواهد شد، در آن ثبت است. گفته شده است که همه قرآن و کتاب‌های آسمانی از آن استنساخ شده‌اند. قرآن کریم در آیات ۲۱ و ۲۲ سوره بروج از «قرآن مجید در لوح محفوظ» یاد می‌کند و در آیه ۷۰ سوره حج نیز به ثبت امور در کتاب اشاره دارد. لوح محفوظ در برابر لوح محو و اثبات قرار می‌گیرد؛ زیرا در برخی تفسیرها، نوشته‌های آن تغییرناپذیر دانسته شده‌اند. با این حال، کیفیت و ماهیت لوح محفوظ برای انسان ناشناخته است.[۱]
مفهوم لوح محفوظ
لوح محفوظ، لوحی است که به قلم تقدیر الهی، امور در آن ثبت شده‌اند و از تغییر و نسخ مصون دانسته می‌شود. در این برداشت، قرآن و دیگر کتاب‌های آسمانی از آن استنساخ شده‌اند. آیه ۲۱ و ۲۲ سوره بروج می‌فرماید:
بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ
فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ
یعنی: «بلکه آن قرآن مجید است که در لوح محفوظ قرار دارد.» همچنین در آیه ۷۰ سوره حج، از ثبت امور در کتاب سخن گفته شده است. در برابر لوح محفوظ، از لوح محو و اثبات نیز یاد می‌شود که در مباحث مربوط به تقدیر الهی، تغییرپذیری برخی امور به آن نسبت داده شده است.[۲]
لوح محفوظ و مراتب قضا و قدر
در متنی نقل‌شده در *الإنسان الکامل*، علم لوح محفوظ بخشی از علم الهی معرفی شده است که بر اساس حکمت الهی و متناسب با حقایق موجودات آفریده‌شده جریان دارد. در این بیان، میان علم ثبت‌شده در لوح محفوظ و علم الهی فراتر از آن تمایز گذاشته می‌شود. همچنین درباره امور مربوط به بهشت و دوزخ گفته شده است که جزئیات آن‌ها لزوماً به همان صورت تفصیلی در لوح محفوظ ثبت نشده‌اند و برخی از آن‌ها با ظهورشان در عالم عینی آشکار می‌شوند.
در همین متن، امور مقدر به دو دسته تقسیم شده‌اند: دسته‌ای که تغییر و تبدیل در آن‌ها راه ندارد و دسته‌ای که امکان تغییر در آن‌ها مطرح است. دسته نخست به اموری مربوط دانسته شده که تحققشان لازمه اقتضائات صفات الهی است؛ دسته دوم به اموری مربوط است که بر اساس قابلیت‌های عالم و جریان معمول حکمت تحقق می‌یابند و ممکن است به صورتی دیگر واقع شوند.
نویسنده این دیدگاه، «قضای محکم» را قضایی می‌داند که تغییر و تبدیل در آن راه ندارد و «قضای مبرم» را در این بحث به قضایی مرتبط می‌کند که امکان تغییر در آن مطرح است. در ادامه، به آیه «يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ» از سوره رعد و آیه «وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا» از سوره احزاب استناد شده است. این مباحث در *الإنسان الکامل* و *کشاف اصطلاحات الفنون* نقل شده‌اند.[۳]
ماهیت لوح محفوظ
به گزارش راغب، کیفیت و ماهیت لوح محفوظ برای انسان معلوم نیست. بنابراین، چگونگی آن را نمی‌توان با قطعیت توصیف کرد.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «لوح محفوظ». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.