|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
مادام حاجیعباس
مادام حاجی عباس گلساز (درگذشتهٔ ۱۲۹۵ق) مشهور به مادام و مادام حاجی عباس، زنی فرانسوی و هنرمند بود که در دوره محمدشاه قاجار به ایران آمد و سالها در دربار قاجار بهعنوان هنرمند، مترجم و از چهرههای بانفوذ اندرون فعالیت داشت. او پس از ازدواج با حاجی عباس شیرازی در ایران ماندگار شد و نقشی مؤثر در انتقال برخی مهارتها و آداب اروپایی به محیط دربار ایفا کرد.
زندگی
مهاجرت به ایران
مادام گلساز اهل اورلئان فرانسه بود و در اواسط دهه ۱۸۳۰ میلادی، همزمان با اقامت حاجی عباس شیرازی در فرانسه، با او آشنا شد. حاجی عباس که برای فراگیری هنر گلسازی به پاریس اعزام شده بود، به دلیل ناتوانی در اجرای عملی این هنر، با اجازه محمدشاه تصمیم گرفت یک هنرمند فرانسوی را به ایران بیاورد. مادام گلساز با قراردادی سالانه و بهعنوان استاد گلسازی همراه او به تبریز آمد و اندکی بعد با وی ازدواج کرد.[۱] پس از ازدواج، او به اسلام گروید و در مدت کوتاهی زبان فارسی را فراگرفت. این توانایی سبب شد راه او به دربار قاجار گشوده شود و بهعنوان مترجم و ندیمه در حرم سلطنتی فعالیت کند. پس از درگذشت همسرش و نداشتن فرزند، اقامت او در اندرون دربار دائمی شد.[۲]
فعالیتهای هنری
مادام حاجی عباس علاوه بر گلسازی، در زمینههایی مانند آرایشگری، آشپزی، خیاطی، گلدوزی، آوازخوانی و رقص اروپایی مهارت داشت. او برخی شیوههای دوخت و تزیین لباس، از جمله یراقدوزی با نخهای فلزی وارداتی، را به زنان دربار آموزش داد و رواج داد. همچنین استفاده از برخی پوشاک و آرایشهای متأثر از فرهنگ اروپایی از طریق او در میان زنان درباری گسترش یافت.[۳]
جایگاه در دربار
مادام حاجی عباس رابطه نزدیکی با مهدعلیا، همسر محمدشاه و مادر ناصرالدینشاه، داشت. تربیت ناصرالدین میرزا و خواهرش عزتالدوله برای مدتی به او سپرده شد و این نزدیکی موجب افزایش نفوذ وی در امور اندرون شد. در آستانه ازدواج ولیعهد، او مأمور معرفی دخترانی از خاندان قاجار شد که در نهایت یکی از آنان به عقد ناصرالدین میرزا درآمد.[۴]
نقش سیاسی
نفوذ مادام حاجی عباس محدود به امور هنری و درباری نبود و به تدریج در برخی مسائل سیاسی نیز اثر گذاشت. در واپسین سالهای حیات محمدشاه، او در کنار مهدعلیا نقش مشورتی داشت. پس از مرگ شاه و تا زمان ورود ناصرالدینشاه از تبریز به تهران، مهدعلیا با همکاری او اداره امور را برای مدتی در دست گرفت. بنا بر گزارشها، مادام حاجی عباس با نقل نمونههایی از تاریخ سیاسی اروپا، مهدعلیا را برای ایفای نقش فعال در این دوره آماده کرده بود.[۵]
پس از استقرار ناصرالدینشاه در تهران، او با حقوق ماهانه به سمت مترجم رسمی اندرون منصوب شد و محل سکونتی مستقل دریافت کرد. برخی سفرنامهنویسان اروپایی، از جمله کارلا سرنا و مری لئونورا شیل، در آثار خود به حضور یک زن فرانسوی مترجم در دربار اشاره کردهاند که به احتمال زیاد منظور آنان مادام حاجی عباس بوده است.[۶][۷]
برخی روایتها از نقشآفرینی او در رقابتها و درگیریهای سیاسی دربار حکایت دارند، هرچند این گزارشها بازتابدهنده دیدگاه منابع معاصر و خاطرهنویسان است.[۸]
درگذشت
مادام حاجی عباس گلساز تا پایان عمر در تهران و در پیوند با دربار قاجار باقی ماند و در اواخر زمستان سال ۱۲۹۵ قمری در حدود نودسالگی درگذشت.[۹]
منابع
- ↑ اقبال، عباس (۱۳۲۵). «مادام حاجی عباس گلساز». یادگار (۶–۷): ۱۰۶–۱۰۹.
- ↑ امانت، عباس (۱۳۸۳). قبله عالم: ناصرالدینشاه قاجار و پادشاهی ایران. ترجمهٔ حسن کامشاد. تهران: کارنامه. ص. ۱۰۹.
- ↑ سعدوندیان، سیروس (۱۳۸۰). خاطرات مونسالدوله ندیمه حرمسرای ناصرالدینشاه. تهران: زرین. ص. ۱۵۷–۱۵۹.
- ↑ اقبال، عباس (۱۳۲۵). «مادام حاجی عباس گلساز». یادگار (۶–۷): ۱۰۶–۱۰۹.
- ↑ اقبال، عباس (۱۳۲۵). «مادام حاجی عباس گلساز». یادگار (۶–۷): ۱۰۶–۱۰۹.
- ↑ سرنا، کارلا (۱۳۶۲). سفرنامه مادام کارلا سرنا: آدمها و آیینها در ایران. ترجمهٔ علیاصغر سعیدی. تهران: زوار. ص. ۱۷۵.
- ↑ شیل، مری لئونورا (۱۳۶۲). خاطرات لیدی شیل. ترجمهٔ حسین ابوترابیان. تهران: نشر نو. ص. ۷۲.
- ↑ سعدوندیان، سیروس (۱۳۸۰). خاطرات مونسالدوله ندیمه حرمسرای ناصرالدینشاه. تهران: زرین. ص. ۱۵۷–۱۵۹.
- ↑ اقبال، عباس (۱۳۲۵). «مادام حاجی عباس گلساز». یادگار (۶–۷): ۱۰۶–۱۰۹.