مالک بن حرث بن عبدیغوث

مالک بن حارث بن عبدیغوث، مشهور به مالک اشتر نخعی، از فرماندهان سپاه علی بن ابی‌طالب و از یاران مورد اعتماد او بود. وی در جنگ‌های جمل و صفین شرکت داشت و به شجاعت، دانش، خردمندی، تواضع و زهد شهرت یافته است. علی بن ابی‌طالب پس از درگذشت او، از جایگاه و وفاداری‌اش یاد کرد. مالک اشتر در سال ۳۸ هجری به فرمان علی به حکومت مصر منصوب شد، اما بنا بر گزارش منابع، در مسیر مصر و به تحریک معاویه بن ابی‌سفیان مسموم شد و درگذشت.

زندگی و جایگاه

مالک اشتر از یاران و فرماندهان علی بن ابی‌طالب بود و در جنگ‌های جمل و صفین نقش داشت. منابع، افزون بر شجاعت و دلاوری، از دانش، خردمندی، تواضع و زهد او یاد کرده‌اند.

جایگاه نزد علی بن ابی‌طالب

در گزارش‌های تاریخی آمده است که هنگامی که خبر درگذشت مالک اشتر به علی رسید، او گفت که مالک برایش همانند خود او برای پیامبر اسلام بوده است. همچنین در توصیف توانایی و استواری او، مالک را به سنگی سخت و کوهی بزرگ تشبیه کرد و مرگش را موجب خرسندی مردم شام و اندوه مردم عراق دانست.

در نامه‌ای منسوب به علی خطاب به دو تن از فرماندهان سپاه در صفین، مالک اشتر به فرماندهی آنان و سربازانشان منصوب شده است. در این نامه بر اطاعت از فرمان‌های او تأکید شده و مالک فردی توصیف شده است که در کارهای نیازمند شتاب، سستی نمی‌کند و در اموری که تأخیر در آنها رواست، شتاب‌زده عمل نمی‌کند.

تواضع و زهد

در روایتی آمده است که روزی مالک اشتر با لباسی ژولیده از بازار می‌گذشت. یکی از بازاریان از روی تمسخر کلوخی به سوی او پرتاب کرد. هنگامی که آن مرد دریافت مالک از یاران علی است، پشیمان شد و در پی او رفت تا عذرخواهی کند. مالک در مسجد مشغول نماز بود و پس از پایان نماز، آن مرد از او پوزش خواست. مالک به او گفت که نگران نباشد؛ زیرا به مسجد نیامده بود مگر برای آنکه برای او طلب آمرزش کند.

حکومت مصر و درگذشت

در سال ۳۸ هجری، علی بن ابی‌طالب مالک اشتر را به حکومت مصر منصوب کرد و عهدنامه‌ای برای اداره آن سرزمین به او سپرد. بنا بر گزارش منابع، معاویه که از این انتصاب آگاه شد، دهقان روستای عریش را به مسموم کردن مالک واداشت. مالک در مسیر مصر بر اثر مسمومیت درگذشت.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «مالک بن حرث بن عبدیغوث». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.