مستوره کردستانی

ماه‌شرف اردلان، مشهور به مستوره کردستانی (۱۲۲۰–۱۲۶۴ قمری)، شاعر، خوشنویس و مورخ ایرانیِ کرد بود. او در سنندج زاده شد و در محیطی فرهنگی پرورش یافت. مستوره به زبان‌های کردی، فارسی و عربی تسلط داشت و در کنار شعر و خوشنویسی، در تاریخ‌نگاری و نگارش متون شرعی نیز فعالیت کرد. آثار او از منابع مهم دربارهٔ تاریخ کردستان و از نمونه‌های شاخص مشارکت زنان در تولید دانش مکتوب در دوره قاجار به‌شمار می‌آید.

زندگی

ماه‌شرف اردلان در سال ۱۲۲۰ قمری در سنندج به دنیا آمد. پدر او ابوالحسن‌بیگ قادری و مادرش ملک‌النساء وزیری بود.^[۱] خانواده او، برخلاف عرف رایج آن دوره، زمینه آموزش علوم دینی و ادبی را برایش فراهم کردند و به تربیت و تحصیل او توجه نشان دادند.^[۲]

او زبان‌های کردی، فارسی و عربی را فراگرفت، به مطالعه دیوان‌های شاعران متقدم و متون تاریخی پرداخت و در مسائل شرعی نیز آموزش دید. مستوره بعدها رساله‌ای در مباحث شرعی نگاشت و در تاریخ‌نویسی نیز به شهرت رسید.^[۳] وی با خسروخان اردلان ازدواج کرد.^[۴] ازدواج او هفت سال به طول انجامید. پس از درگذشت خسروخان، مستوره ازدواج مجدد نکرد.^[۵]

پس از مرگ خسروخان و تحولات سیاسی منطقه، خانواده اردلان به سلیمانیه مهاجرت کردند. مستوره نیز در سال ۱۲۶۳ قمری به سلیمانیه رفت و در همان‌جا بیمار شد.^[۶] او در محرم ۱۲۶۴ قمری درگذشت و در نزدیکی سلیمانیه به خاک سپرده شد.^[۷]

فعالیت‌های فرهنگی

مستوره با شاعران هم‌عصر خود ارتباط داشت و در محافل ادبی مشارکت می‌کرد. او با برخی از شاعران و ادیبان کرد و فارسی‌زبان زمان خود به مشاعره می‌پرداخت و به سرایش شعر کردی نیز تشویق می‌شد.^[۸] در اشعار او مضامین اجتماعی و عرفانی بازتاب یافته و نگاه انتقادی به ناپایداری جهان مادی دیده می‌شود.^[۹]

مستوره در خوشنویسی نیز فعالیت داشت و به نگارش خطوط مختلف از جمله نستعلیق و نسخ می‌پرداخت.^[۱۰]

آثار

مستوره به فارسی و کردی شعر می‌سرود. شمار اشعار او در منابع اولیه بسیار بیشتر ذکر شده، اما بخش قابل توجهی از آن‌ها از میان رفته و آنچه باقی مانده در قالب دیوان گردآوری شده است.^[۱۱] دیوان او در دوره‌های بعد تصحیح و منتشر شد.^[۱۲]

از دیگر آثار منسوب به او می‌توان به کتاب تاریخی «تاریخ اردلان» اشاره کرد که وقایع کردستان را تا سال‌های پایانی زندگی او دربرمی‌گیرد.^[۱۳] همچنین رساله‌ای در مباحث شرعی به او نسبت داده شده است که نشان‌دهنده آشنایی او با منابع فقهی رایج زمان خود است.^[۱۴]