مسجد شاهزاده خانم

مسجد و مدرسه شاهزاده خانم، که امروزه با نام مسجد الزهرا شناخته می‌شود، یکی از مساجد تاریخی تهران است که توسط زنی به نام هما ساخته شده و نقش مهمی در فعالیت‌های آموزشی و مذهبی شهر ایفا کرده است.

تاریخچه

شاهزاده هما خانم پس از بازگشت از سفر حج در سال ۱۲۹۷ هجری قمری، مسجد و مدرسه‌ای در تهران بنا کرد و آن را وقف نمود. برای امامت مسجد، ملاعلی محمد از علمای نجف به تهران دعوت شد. زمین مسجد در منطقه‌ای معروف به گاو گل‌آباد (خیابان وحدت اسلامی کنونی) خریداری شد و نماز ظهر با حضور علماء، طلاب و مردم، آغاز ساخت بنا را تعیین کرد. تا پایان ساخت مسجد، نماز جماعت در زیر چادر اقامه می‌شد.

بنای اولیه مسجد تا سال ۱۳۵۸ شمسی به شکل اصلی باقی بود. سپس با همت هادی خسروشاهی، عملیات مرمت و بازسازی به مدت ۱۳ سال انجام شد و مسجد به شکل امروزی درآمد. برای تأمین هزینه‌ها، سرقفلی بیست و سه مغازه از موقوفات مسجد فروخته شد.

مشخصات بنا

مساحت زمین مسجد حدود ۱۲۰۰ متر مربع است. شبستان در ضلع شمالی و کتابخانه در ضلع جنوبی صحن واقع شده‌اند. ورودی اصلی مسجد در گوشه جنوب شرقی قرار دارد. روی دیوار ضلع شرقی ایوان، کتیبه‌ای با خط ثلث سفید روی زمینه لاجوردی نصب شده است.

مدرسه شش حجره داشت که طلبه‌ها در آن اقامت و تحصیل می‌کردند. کتابخانه‌ای در سال ۱۳۰۰ هجری قمری همزمان با مسجد ساخته شد که از کتابخانه‌های ممتاز تهران بود. آب‌انبار و کاروانسرایی در گذشته وجود داشت که اکنون اثری از آن‌ها باقی نیست. پس از انقلاب اسلامی، یک فروشگاه و صندوق قرض‌الحسنه نیز به مسجد افزوده شد.

موقوفات

موقوفات شامل سه دانگ از بازار گلوبندک با پنج مغازه متصل به مدرسه و یک خانه پشت مسجد است. هزینه تعمیرات، روشنایی مسجد، حقوق امام جماعت و خدام و در نهایت تقسیم بالسویه بین طلاب انجام می‌شد. موقوفات کنونی شامل بیست و سه باب مغازه است که اجاره آن‌ها صرف هزینه‌های جاری مسجد می‌شود.

امامان و متولیان

اولین امام جماعت ملاعلی محمد از علمای نجف بود و پس از او شیخ علی و سپس سیدهادی خسروشاهی و سیدباقر خسروشاهی طباطبایی امامان مسجد را برعهده داشتند. از واعظان مسجد می‌توان به حاجی میرزا محمدرضا همدانی، سید ابوالقاسم کاشانی و سیدباقر خسروشاهی طباطبایی اشاره کرد.

اولین متولی مسجد عبدالحسین میرزا بود و پس از او شعاع‌الدین میرزا قهرمانی و محمدولی میرزا تولیت مسجد را برعهده داشتند. در حال حاضر مسجد به صورت هیئت امنایی اداره می‌شود و اعضای هیئت امنا، اعضای شورای محله هستند.