میر حامدحسین هندی

تصویری از میرحامد حسین هندی

میرحامد حسین موسوی هندی (۱۲۴۶–۱۳۰۶ قمری)، فقیه، محدث و متکلم برجسته شیعه در قرن سیزدهم هجری بود که در هند می‌زیست. از او آثاری در دفاع از امامان شیعه و مکتب تشیع به جای مانده که مهم‌ترین آن، کتاب «عبقات الانوار» است.

زندگی

حامد حسین موسوی هندی نیشابوری، فرزند سید محمد قلی و مؤلف کتاب عبقات الانوار، از فقها و علمای برجسته امامیه بود. او به‌عنوان جامع علوم عقلی و نقلی و از ثقات و ارکان علما شناخته می‌شد و در علم کلام، خصوصاً در مبحث امامت، مقامی عالی داشت. فعالیت‌های علمی او شامل تدریس، تحقیق و تألیف بود و تمامی ساعات عمر خود را به نگارش آثار دینی اختصاص داد.

میرحامد حسین هندی در سال ۱۲۴۶ قمری در شهر میرتهه هند چشم به جهان گشود. پدرش سید محمد قلی نام او را «مهدی» گذاشت، اما پس از آنکه پدر، پیش از دریافت خبر تولد، در رؤیای خود جدش «سید حامد حسین» را دید، این کودک به «میرحامد حسین» معروف شد. سید میر حامد حسین هندی نیشابوری، از برجسته‌ترین متکلمان و عالمان شیعه در اوایل سده سیزدهم هجری، در پنجم محرم ۱۲۴۶ قمری در میره لکهنو هند دیده به جهان گشود. وی در خاندانی پرورش یافت که همه از عالمان آگاه و فاضلان مجاهد بودند و نسل‌های پس از او نیز همچنان درخشیدند. از میان این خاندان علمی، دو شخصیت برجسته عبارتند از:

1. سید محمدحسین (جد میر حامد حسین): از فقها و زاهدان نیمه دوم سده دوازدهم هجری که به استنساخ قرآن و کتب نفیسه علاقه‌مند بود. آثاری مانند «قرآن»، «حق الیقین» و «تحفه الزائر» به خط او در کتابخانه ناصریه لکهنو نگهداری می‌شود.
2. سید محمدقلی موسوی (پدر میر حامد حسین): از چهره‌های درخشان عرصه عقائد و مناظرات در نیمه اول قرن سیزدهم هجری که در ۵ ذی‌قعده ۱۱۸۸ متولد شد. وی از شاگردان برجسته سید دلدارعلی نقوی و دارای تألیفات ارزشمند بسیاری بود.

تحصیلات و اساتید

تصویری بازسازی شده از میرحامدحسین از روی نسخه قدیمی تصاویر وی

وی تحصیلات خود را از هفت سالگی در مکتبخانه آغاز کرد و پس از آموختن دروس مقدماتی، به سطوح بالاتر راه یافت. او کتاب‌های «مقامات حریری» و «دیوان متنبی» را نزد مولوی سید برکت علی صاحب فراگرفت و برای آموختن نهج‌البلاغه به محضر مفتی سید عباس شوشتری رفت. سپس برای تکمیل دانش، علوم عقلی را نزد سید مرتضی خلاصه‌العلماء و علوم شرعی را در محضر سید محمد سلطان‌العلماء و برادرش سید حسین سیدالعلماء آموخت. پس از سال‌ها تلاش و پشتکار، وی موفق شد تحصیلات خود را با موفقیت به پایان برساند.

اساتید

• تحصیل علم کلام نزد پدرش، سید محمدقلی کنتوری نیشابوری.
• تحصبیل فقه اصول نزد سید محمد بن سید دلدارعلی، سلطان العلماء، سید حسین بن سید دلدارعلی، سید العلماء.
• تحصیل معقول نزد مرتضی بن سید محمد، خلاصه العلماء.
• تحصیل نهج البلاغه نزد، سید عباس تستری.
• تحصیل ادبیات نزد سید برکت‌علی صاحب.

شاگردان

از جمله شاگردان وی سید ناصرحسین موسوی؛ سید سراج‌حسین موسوی؛ قاضی کرامت‌حسین موسوی؛ سید عباس‌حسین رضوی است.

درگذشت

میرحامد حسین هندی، در ۱۸ صفر سال ۱۳۰۶ قمری، در لکهنوی هند درگذشت و در حسینیه خود دفن شد.

آثار

از جمله تالیفات میرحامد حسین عبارتند از:

• عبقات الأنوار فی امامه الأئمه الأطهار(۳۰ مجلّد)
• استقصاء الافحام و استیفاء الانتقام فی نقض منتهی الکلام(۱۰ مجلّد، طبع فی ۱۳۱۵ ق)
• شوارق النصوص(۵ مجلّد)
• کشف المعضلات فی حلّ المشکلات؛ العضب التبار فی مبحث آیه الغار؛ افحام اهل المین فی ردّ ازاله الغین؛ النجم الثاقب فی مسئله الحاجب فی الفقه (در سه قالب کبیر، وسیط و صغیر)
• الدرر السنیه فی المکاتیب و المنشآت العربیه؛ زین الوسائل الی تحقیق المسائل( فیه فتاویه الفقهیه)؛ أسفار الأنوار عن وقائع أفضل الأسفار (ذکر فیه ما سنح له فی سفره إلی الحج و زیاره أئمه العراق سلام الله علیهم)
• الذرائع فی شرح الشرائع فی الفقه (لم یتمّ)

از مراجعه به کتاب عبقات الانوار مشخص می‌شود که هیچ‌یک از علمای پیش از او در باب امامت به شیوه و گستردگی او تصنیف نکرده بودند. آثار او مورد توجه بزرگان زمان قرار گرفت و تقریظات متعددی بر آن نوشته شد، از جمله توسط حاجی میرزا محمد حسن شیرازی و شیخ زین العابدین مازندرانی. شیخ عباس هندی نیز رساله‌ای به نام سواطع الانوار در تقریظات عبقات الانوار تألیف کرد که تا بیست و هشت تقریظ از حجج اسلام برجسته را شامل می‌شد. کتاب عبقات الانوار شامل چندین مجلد با عناوین طیر، غدیر، نور، تشبیه، ولایت، مدینهٔ العلم و دیگر مجلدات بود که همگی در لکهنو چاپ شده‌اند. او همچنین آثار دیگری مانند استقصاء الافحام و استیفاء الانتقام در ردّ منتهی الکلام تألیف کرد. این کتاب‌ها در زمینه امامت و نقد دیدگاه‌های مخالف، از جمله مواضع برخی علمای اهل سنت، اهمیت علمی و تأثیر قابل توجهی داشتند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حامد حسین». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.