چادر

چادر پوششی است که بخش عمده‌ای از بدن زنان، معمولاً از سر تا پا، می‌پوشاند و نمادی برای رعایت حجاب اسلامی تلقی می‌شود. این پوشش در طول تاریخ ایران و برخی مناطق دیگر، اشکال و مدل‌های متنوعی داشته و کاربرد آن در حجاب و مراسم مذهبی و اجتماعی متفاوت بوده است.

تعریف

چادر پارچه‌ای مستطیل یا نیم‌دایره است که سراسر بدن زنان را می‌پوشاند و در انواع نماز، احرام و استفاده روزمره کاربرد داشته است.

ریشه‌شناسی

واژهٔ چادر به صورت‌های /čā.dur/، /čādir/ و /čādar/ در متون آمده و معانی خیمه، سایبان و بالاپوشی که زنان روی سر اندازند و همه اندام را می‌پوشاند دارد. این واژه از فارسی میانه čādur و احتمالاً با چَتر نیز ریشه دارد و در عربی و هندی نیز مصطلح شده است.

تاریخچه

پیش از اسلام

چادر ایرانی برای اولین بار در دورهٔ هخامنشیان گزارش شده است. زنان اشکانی و ساسانی نیز از چادر استفاده می‌کردند؛ به طوری که پوشش سر و اندام در این دوران پیشرفته‌تر از هخامنشیان بوده و انواعی از آن مانند شنل و کلاه عمامه‌وار بر سر زنان مشاهده می‌شود. در ساسانیان چادر بخشی از پوشش روزمره بود و گاهی دور کمر یا روی دوش‌ها بسته می‌شد.

پس از اسلام

واژهٔ شوذر به عنوان معرب چادر پس از اسلام رایج شد. در دوره‌های مختلف حکومت‌های ایرانی از طاهریان تا قاجاریه، چادر زنان به رنگ‌های مختلف از جمله سفید، زرد، آبی و سیاه بوده و همراه با روبنده‌های ابریشمی نیز استفاده می‌شده است. در دوره صفویان و افشاریه چادر بیشتر سفید بود و در قاجاریه پوشش اصلی زنان خارج از خانه به شمار می‌رفت. در دوران پهلوی اول چادر نشانهٔ تحجر قلمداد شد و سرکردن آن ممنوع بود، اما پس از انقلاب اسلامی یکی از پوشش‌های اصلی زنان ایران محسوب شد.

انواع چادر

چادر بر اساس پارچه، مدل و نحوهٔ دوخت انواع متنوعی دارد.

چادر ساده ایرانی

چادری دو تکه، با طول 4 تا 6 متر و عرض 110 تا 115 سانتی‌متر، نیم‌دایره و کله‌قندی شکل، معروف‌ترین نوع چادر است و برای حجاب در منزل و نماز استفاده می‌شود. چادر رنگی مجلسی از جنس ابریشم یا حریر و چادر مشکی بیرون از خانه از جنس کرپ و حریر تهیه می‌شود.

چادر دانشجویی

طراحی شده توسط منظره عراقی در سال 1378، شکاف‌هایی برای بیرون آوردن دست‌ها دارد و فرم چادر ساده را حفظ می‌کند.

چادر ملی

دارای آستین برای بیرون آوردن دست‌ها، جلو با زیپ یا دکمه بسته می‌شود و از چادر ساده ایرانی برگرفته شده است.

چادر کمری (قاجاری)

یک چادر دو تکه که از پشت گره می‌خورد و دسته‌های آن روی سر ثابت می‌شود.

چادر حسنا

توسعه یافته از چادر قجری توسط زهرا نیلچی‌زاده، با مقنعه آستین‌دار و دسته‌های بلندتر.

چادر شال‌دار و مریم

چادرهای مانتو مانند با شال دوخته شده، شامل چادر مریم که اصلاحی از چادر دانشجویی است.

چادرهای عربی (اماراتی، لبنانی، صدفی، حجازی، عبایی)

انواع چادر عربی که بر اساس آستین، برش و نحوهٔ پوشیدن متفاوت هستند.

چادر مارال و جلابیب

چادر مارال برگرفته از چادر عربی با شال متصل و چادر جلابیب طراحی شده توسط فاطمه کریمی‌زاده، دارای آستین مخفی و ویژگی‌های ممتاز.

چادر نماز، گردنی و مقنعه سرخود

چادرهای مخصوص نماز و احرام، از پارچه‌های ساده یا گلدار، گاهی به همراه مقنعه یا به صورت گردنی.

چادر بندری

استفاده در استان هرمزگان، با پارچه‌های توری، گلدار یا ساده، گاه تزئینات ابریشمی و قلاب‌دوزی دارد. انواع آن شامل چادر گل ابریشمی، چادر ول و چادر بستکی است.