چنار عباسعلی

چنار عباسعلی نام یکی از چنارهای کهنسال محوطه کاخ گلستان در دوره قاجار است که در باورهای عامه، به‌ویژه در میان زنان حرمسرای ناصرالدین‌شاه، جایگاهی آیینی و شبه‌مقدس داشته است.

وجه تسمیه

در محوطه کاخ گلستان دو چنار بزرگ و قدیمی وجود داشته است؛ یکی در حیاط انیس‌الدوله با نام «چنار آقا جعفر صادق» و دیگری در حیاط شاه که به «چنار عباسعلی» شهرت داشته است. پیرامون این چنار نرده‌ای کشیده شده و در شب‌های جمعه در کنار آن شمع روشن می‌کردند.

این دو چنار از بازمانده‌های باغی دانسته شده‌اند که در دوره شاه عباس صفوی در محدوده ارگ سلطنتی ایجاد شده بود. به‌گفته برخی منابع، نام «چنار عباسعلی» در اصل «چنار عباسی» یا «چنار شاه عباسی» بوده که به‌تدریج تغییر یافته است. روایت دیگری نیز این نام‌گذاری را به شایعه‌ای مربوط می‌داند که در آن، مدفن شخصی به نام عباس‌علی در پای چنار معرفی شد تا به‌عنوان پناهگاهی برای زنان اندرونی عمل کند.

تاریخچه

تقدس چنار در ایران

در تاریخ ایران، درخت چنار در شمار درختان مقدس قرار داشته و این باور از دوره‌های کهن تا دوران متأخر استمرار یافته است. به‌گونه‌ای که در برخی مناطق، اماکن مذهبی زرتشتیان یا کلیساها در مجاورت درختان چنار بنا می‌شدند.

تهران به‌عنوان شهری که به «شهر چنارها» شهرت داشته، دارای نمونه‌های متعددی از چنارهای مقدس بوده است. از جمله، دربارهٔ هفت چنار واقع در محله بریانک تهران گزارش شده است که این درختان از یک ریشه مشترک روییده و محل نیایش و روشن‌کردن شمع توسط مردم بوده‌اند. همچنین چنار کهنسال تجریش در صحن امام‌زاده صالح چنان شهرتی داشته که نام «امام‌زاده چنار» تا سال‌ها برای آن منطقه به‌کار می‌رفته است.

شهرت چنار عباسعلی

به‌تدریج، چنار عباسعلی در میان ساکنان کاخ گلستان جایگاهی آیینی یافت. بنا بر گزارش‌ها، زیارتنامه‌ای به تنه درخت آویخته شده و شمعدان‌هایی در اطراف آن نصب شده بود و هر شب شمع در کنار آن روشن می‌کردند. زنان اندرونی نذورات خود را در پای درخت آماده می‌کردند و به آن دخیل می‌بستند و این مکان را محلی برای توسل و طلب حاجت می‌دانستند.