کاتبی قزوینی
کاتبی قزوینی، با نام اصلی علی بن عمر بن علی شافعی، ملقب به نجم‌الدین و مکنی به ابوالحسن و ابومعالی، معروف به دبیران، از اکابر علما، حکما و دانشمندان شافعی در رصد و ریاضیات بود. وی در منطق، هندسه و فنون حکمت تبحر داشت و در ابزارهای رصدی نیز مهارت داشت. کاتبی از استادان معقول علامه حلی و قطب‌الدین محمود شیرازی و از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی بود و به پیشنهاد خواجه برای همکاری در رصدخانه مراغه احضار شد. وی در قزوین تدریس می‌کرد و در سال ۶۷۵ قمری درگذشت.
زندگی
کاتبی قزوینی، علی بن عمر بن علی شافعی، ملقب به نجم‌الدین و مکنی به ابوالحسن و ابومعالی، معروف به دبیران و کاتبی قزوینی و موصوف به علامه، از اکابر علما و حکما و دانشمندان شافعی در رصد و ریاضیات بود. وی در منطق، هندسه و فنون حکمت تبحر داشت و در ابزارهای رصدی نیز ماهر بود. کاتبی از استادان معقول علامه حلی و قطب‌الدین محمود شیرازی و از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی بود. در سال ۶۵۷ قمری، به پیشنهاد خواجه نصیرالدین طوسی، برای کمک و شرکت در کار رصدخانه به دستور هلاکوخان به مراغه احضار شد. کاتبی در قزوین تدریس می‌کرد و حوزه درس او محل گردآمدن عالمان بود.[۱]
درگذشت
کاتبی قزوینی در سال ۶۷۵ قمری درگذشت. در «قاموس الاعلام»، نام او «کاشی» نوشته شده است که در منبع حاضر این امر اشتباه یا سهوالقلم دانسته شده است.[۲]
دین و مذهب
در منبع دربارهٔ گرایش کاتبی به تشیع روایتی نقل شده است. بر اساس این روایت، او روزی در حالی که خواجه نصیرالدین طوسی آماده سوار شدن بود، مسائل بسیاری از مشکلات کلامی را از او پرسید و خواجه در همان حال پاسخ همه آنها را داد. کاتبی با دیدن این میزان از فهم و هوش و احاطه، چنین پنداشت که شاید امر مذهب نیز به‌وسیله مطالبی عالی و دور از فهم عموم بر او مشتبه شده باشد و از گرایش شدید پیشین خود به تشیع منصرف شد.[۳]
آثار
از آثار کاتبی قزوینی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۴]
- بحرالفوائد فی شرح عین القواعد: شرح مزجی کتاب «عین القواعد» است.
- جامع الدقائق فی کشف الحقائق: کتابی در منطق و مشتمل بر اصول و فروع علم منطق است.
- حکمة العین: مشتمل بر مباحث الهیات و طبیعیات حکمت است و عالمان شیعه و سنی حواشی و شروح بسیاری بر آن نوشته‌اند. علامه حلی نیز شرحی با نام «ایضاح المقاصد» بر آن نوشته است.
- الشمسیة: کتابی در منطق است که برای خواجه شمس‌الدین، صاحب دیوان جوینی، تألیف شده است. ملا سعد تفتازانی، قطب‌الدین رازی و دیگر عالمان بر آن شروح بسیاری نوشته‌اند. شرح قطب‌الدین رازی بر آن «تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشمسیة» نام دارد و از مشهورترین شروح شمسیه است. این کتاب بارها در ایران و دیگر کشورها به چاپ رسیده و از کتاب‌های درسی طلاب بوده است.
- عین القواعد: کتابی در منطق و حکمت.
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «کاتبی قزوینی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.