گدایی

گدایی یا دریوزگی، درخواست کمک مالی یا مادی از دیگران است. در روایات اسلامی، گدایی نکوهش شده و درخواست از دیگران بدون ضرورت، ناپسند دانسته شده است؛ بااین‌حال، بر انفاق به نیازمندان و رعایت احترام آنان تأکید شده است. در قرآن، برای نیازمندان و محرومان در اموال نیکوکاران حقی بیان شده و از راندن سائل با خشونت نهی شده است. روایات همچنین بر فضیلت بخشش، پرهیز از محروم کردن نیازمند و خوش‌رفتاری با سائل تأکید می‌کنند.

گدایی در قرآن

در قرآن، پرهیزکاران به‌عنوان نیکوکارانی معرفی شده‌اند که در اموال خود برای سائلان و محرومان حقی در نظر می‌گیرند. این مضمون در آیات ۱۵ تا ۱۹ سوره ذاریات آمده است. همچنین در آیه ۱۰ سوره ضحی، از راندن سائل با خشونت نهی شده است.

گدایی در روایات

در روایات اسلامی، از پیامدهای درخواست از دیگران و نیز فضیلت کمک به نیازمندان سخن گفته شده است. از امام باقر نقل شده است که اگر گدا از پیامدهای درخواست آگاه بود، از کسی چیزی نمی‌خواست و اگر بخشنده از ثواب بخشش آگاه بود، کسی را محروم نمی‌کرد. از امام صادق نیز نقل شده است که کسی که با داشتن هزینه سه روز زندگی خود از مردم درخواست کند، در قیامت در حالی محشور می‌شود که گوشتی بر چهره ندارد.

در روایتی از پیامبر اسلام آمده است که اگر نیازمندی شبانه به در خانه کسی آمد و نام خدا را برد، نباید او را رد کرد. همچنین از ایشان نقل شده است که هنگام درخواست سائل، باید به حال او توجه کرد و اگر دل انسان به حالش رحم آورد، به او کمک کند. در روایتی دیگر، از امیرالمؤمنین نقل شده است که هنگام بخشش به سائل، از او بخواهند برای بخشنده دعا کند. همچنین توصیه شده است که سائل، حتی اگر مقدار بخشش بسیار اندک باشد، محروم نشود؛ در این روایت، به دادن چیزی هرچند به اندازه نیم‌دانه خرما اشاره شده است.

در روایتی از امام صادق آمده است که مردی از پیامبر پرسید آیا جز زکات، حق دیگری نیز در مال وجود دارد. پیامبر پاسخ داد که اگر سائل لباسی بخواهد، باید او را بپوشانند و اگر گرسنه‌ای غذا بخواهد، باید او را سیر کنند. آن مرد از احتمال دروغ گفتن نیازمند پرسید و پیامبر یادآور شد که باید احتمال راست‌گویی او را نیز در نظر گرفت. همچنین سعید بن مسیب نقل کرده است که روزی هنگام حضور نزد امام سجاد، سائلی در خانه را زد و امام دستور داد به او کمک کنند و هیچ سائلی را رد نکنند.

در روایتی دیگر از پیامبر، حاکم ستمگر، ثروتمندی که حق مالی واجب را نمی‌پردازد و گدای متکبر، از نخستین کسانی معرفی شده‌اند که وارد دوزخ می‌شوند.

حکایت درخواست از امام صادق

مسمع بن عبدالملک نقل کرده است که در منا نزد امام صادق نشسته بودند و انگور می‌خوردند که سائلی آمد و چیزی خواست. امام دستور داد خوشه‌ای انگور به او بدهند؛ اما سائل گفت انگور برایش سودی ندارد و پول خواست. امام فرمود خدا روزی‌ات دهد و چیزی به او نداد. آن سائل بار دیگر بازگشت و همان انگور را خواست، ولی امام دوباره همان پاسخ را داد.

پس از آن، سائل دیگری آمد. امام سه دانه انگور به او داد. سائل خدا را سپاس گفت و امام دستور داد انگور بیشتری به او بدهند. پس از آنکه سائل دوباره خدا را سپاس گفت، امام از غلام خود پرسید چه مقدار پول همراه دارد. غلام گفت نزدیک به بیست درهم دارد و امام آن پول را به سائل داد. سائل بار دیگر خدا را سپاس گفت. سپس امام جامه خود را از تن بیرون آورد و به او داد. سائل علاوه بر سپاس خدا، برای امام نیز دعای خیر کرد و رفت. راویان از این ماجرا چنین برداشت کردند که اگر سائل تنها به سپاسگزاری از خدا ادامه می‌داد و برای امام دعا نمی‌کرد، امام همچنان به او کمک می‌کرد.

در پایان، از پیامبر نقل شده است که خریدن نان از گدا موجب فقر می‌شود. همچنین از امیرالمؤمنین روایت شده است که اگر کسی بخواهد به گدا چیزی بدهد، باید با شتاب و رضایت خاطر این کار را انجام دهد و اگر قصد رد کردن او را دارد، باید با احترام و عذرخواهی با او برخورد کند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «گدایی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.