ظاهر بأمرالله
ظاهر بامرالله، با نام اصلی ابونصر محمد بن احمد، فرزند الناصر لدین الله، سیوپنجمین خلیفه عباسی بود. او در سال ۵۷۱ قمری متولد شد و پدرش در زمان حیات خود او را به ولایتعهدی برگزید. پس از درگذشت پدر، در سال ۶۲۲ قمری به خلافت رسید. ظاهر به عدالت، کاهش مالیات، بازگرداندن اموال مغصوب و توجه به رفاه مردم شهرت داشت. خلافت او کوتاه بود و در سال ۶۲۳ قمری درگذشت.
زندگی
ابونصر محمد بن احمد، ظاهر بامرالله، سیوپنجمین خلیفه عباسی بود. او در سال ۵۷۱ قمری زاده شد و پدرش در زمان حیات خود وی را به ولایتعهدی معرفی کرد. چون پدرش درگذشت، او پنجاهودو سال داشت و در پاسخ به کسانی که خلافتش را تهنیت میگفتند، با تعبیری کنایهآمیز کوتاهی فرصت فرمانروایی خویش را یادآور میشد.[۱]
آغاز خلافت
ظاهر در روز سلخ رمضان سال ۶۲۲ قمری به خلافت رسید. خویشان، ارکان دولت و بزرگان بغداد، از جمله قاضیالقضات محییالدین بن فضلان و نقیب طالبیان قوامالدین ابوعلی موسوی، با او بیعت کردند. در روز دوشنبه، اول شوال، جامه سفید پوشید، برد پیامبر اسلام را بر دوش گرفت و در شباک قبه برای اخذ بیعت نشست. وزیر و دیگر کارگزاران نیز در آیین بیعت در جایگاههای مقرر ایستادند و از امیران، اصحاب، والیان، قاضیان و مفتیان برای او بیعت گرفتند.[۲]
درگذشت
ظاهر در ۱۳ رجب سال ۶۲۳ قمری درگذشت. گفتهاند که حاجبش او را به قتل رساند. مدت خلافت او نه ماه و چند روز بود.[۳]
شیوه حکومت
ظاهر سیرتی پسندیده داشت و به عدالتپیشگی و دادگستری شناخته میشد. در گزارشها آمده است که او روش عمر بن خطاب و عمر بن عبدالعزیز را زنده کرد. اموال مغصوب را به صاحبانشان بازگرداند، زندانیان را آزاد کرد و میزان مالیات را به سطح پیش از خلافت پدرش برگرداند؛ زیرا در روزگار پدرش ناصر، مالیاتها به شدت افزایش یافته بود. از جمله، خراج شهر بعقوبه که پیشتر دههزار دینار بود، در عهد ناصر به هشتادهزار رسیده بود و ظاهر دستور داد بیش از همان میزان نخستین گرفته نشود. همچنین وقتی مردم از خشکیدن باغها و تباه شدن مزارع بر اثر مالیات سنگین شکایت کردند، فرمان داد جز برای درختان سالم خراج نگیرند.[۴]
بخشش و نگرش به بیتالمال
ظاهر در شب عید قربان صد هزار دینار به علما و صالحان بخشید و نگرشی انتقادی به گردآوری صرفِ ثروت در خزانه داشت. در گزارشی آمده است که هنگام بازدید از خزانههای بیتالمال، چون یکی از خادمان از انباشته بودن آنها در روزگار خلفای پیشین سخن گفت، او پاسخ داد که خزانه برای پر ماندن نیست، بلکه باید در خدمت مردم باشد و محتویات آن صرف نیازهای ملت شود.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ظاهر بامر الله». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.