حجرالاسود

حَجَرُالأسود سنگی سیاه‌رنگ است که در رکن جنوب شرقی کعبه نصب شده و آغاز و پایان طواف از محاذات آن است. این سنگ در اسلام و حتی پیش از آن، جایگاهی ویژه و محترم داشته است.

معنای اصطلاحی

حجر الاسود سنگی به رنگ سیاه است که در رکن شرقی کعبه و در محفظه‌ای از نقره قرار دارد. این سنگ که دارای ارزش معنوی برای مسلمانان است، از سطح زمین مسجد الحرام ۱/۵ متر فاصله دارد؛ تنها هشت تکه کوچک از این سنگ باقی مانده که بزرگ‌ترین تکه آن به اندازه یک خرما است.

این سنگِ صیقلی، شکل بیضی نامنظم دارد و دارای لکه‌های سرخ‌رنگ و رگه‌های زردرنگی است. بیان شده این سنگ سفیدتر از شیر بوده ولی به دلیل لمس شدن آن توسط مشرکان سیاه شده است در منابع دیگر اما علت سیاه شدن سنگ را آتش‌سوزی کعبه بیان کرده‌اند.

تاریخچه

به باور مسلمانان و بر اساس منابع اسلامی، تاریخچه این سنگ به زمان آدم بازمی‌گردد؛ پس از توبه آدم و قبولش توسط خدا، حجرالاسود به زمین فرودآمده است. به گفته منابع اسلامی، بعد از طوفان نوح بر کوه ابوقبیس قرار گرفته تا اینکه ابراهیم آن را بر دیوار کعبه نصب کرده است.

قدیمی‌ترین مینیاتور از چهره محمد، مربوط به ماجرای نصب حجرالاسود (متعلق به قرن ۱۴ میلادی در کتاب جامع‌التواریخ)

در گزارش‌های تاریخی آمده است که قریش پیش از بعثت محمد، هنگام بازسازی کعبه بر سر نصب حجرالاسود دچار اختلاف شدند و کار به آستانه درگیری رسید. سرانجام توافق کردند نخستین فردی که وارد مسجدالحرام شود داوری کند و آن شخص محمد بود. گفته شده که محمد برای حل اختلاف، جامه‌ای گسترد، حجر را در آن نهاد و از نمایندگان قبایل خواست گوشه‌های جامه را بگیرند و چون سنگ به جایگاه خود رسید، خود آن را در موضع مخصوص نصب کرد.

در روایتی از منابع شیعی آمده است که پس از آسیب دیدن کعبه در نبرد میان حجاج و عبدالله بن زبیر، هنگام نصب دوباره حجرالاسود هر کس آن را می‌نهاد کعبه به لرزه درمی‌آمد تا آنکه سجاد، امام چهارم امامیه، وارد شد و با ذکر نام خدا آن را در جای خود قرار داد و آرامش برقرار شد.

در سال ۳۱۷ هجری، قرامطه به مکه حمله کردند، بسیاری از حاجیان را کشتند و حجرالاسود را از جای خود کندند و به احساء در بحرین بردند. این سنگ بیست و دو سال در آنجا ماند تا سرانجام در سال ۳۳۹ هجری، در دوران خلافت مطیع‌لله عباسی، با وساطت شریف ابوعلی عمر بن یحیی علوی بازگردانده شد و دوباره در جای خود نصب گردید.

در‌ باورهای‌ اسلامی

مسلمانان بوسیدن و لمس آن مستحب دانسته شده و بر اساس فقه شیعی، واجب است که طواف از محاذات آن آغاز و بدان‌جا ختم شود. این سنگ حتی پیش از اسلام نیز نزد اعراب احترام داشته است.

در روایات آمده است که میان رکن یمانی و حجرالاسود هفتاد پیامبر مدفون‌اند. همچنین از محمد باقر، امام پنجم شیعیان امامیه نقل شده است که سه سنگ از بهشت نازل شده‌اند: حجرالاسود، سنگ مقام ابراهیم و سنگ بنی‌اسرائیل که چشمه‌های آب از آن می‌جوشید.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حجر الاسود». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.