زحر بن قیس جعفی

زحر بن قیس جعفی از یاران علی و از خطیبان و راویان حدیث بود. او در جنگ‌های علی حضور داشت و مدتی نیز به عنوان عامل علی در مدائن فعالیت کرد. برخی منابع احتمال داده‌اند که وی همان زحر بن قیسی باشد که در واقعه کربلا در سپاه ابن‌زیاد حضور داشته است، هرچند این موضوع مورد تردید قرار گرفته است.

زندگی

زحر بن قیس بن مالک بن معاویه بن سنه جعفی از یاران علی و از خطیبان و سخنوران مشهور و نیز از راویان حدیث به‌شمار می‌رفت. در برخی منابع نام او «زجر» ضبط شده است، اما ضبط درست آن «زحر» دانسته شده است. او حامل پیام علی به جریر بن عبدالله، عامل عثمان در مرز همدان، بود و این پیام را به‌خوبی به وی رساند. زحر از دلیران سپاه علی و مورد توجه علی بود و گفته شده است که علی گاه دربارهٔ او می‌گفت: هر کس دوست دارد به شهیدی زنده بنگرد، به این مرد بنگرد. علی بعدها او را به حکومت مدائن گماشت و مدتی عامل او در آن منطقه بود. پس از کشته‌شدن علی، حسن بن علی نامه‌ای به او نوشت و از وی خواست مردم آن ناحیه را به بیعت با خود فراخواند.

از او به عنوان کسی که سرهای کشته‌های نبرد کربلا را برای یزید برده است، یاد شده است.

حضور در جنگ‌ها

زحر بن قیس در همه جنگ‌های علی از جمله صفین و نهروان در رکاب او حضور داشت. از او ابیاتی در جریان جنگ صفین نقل شده است که در ستایش پیامبر اسلام و علی سروده شده است.

اختلاف در هویت

با توجه به جایگاه او در میان یاران علی، برخی پژوهشگران بعید دانسته‌اند که زحر بن قیسی که در تاریخ واقعه کربلا در شمار یاران ابن‌زیاد ذکر شده و مأمور رساندن سرهای کشته‌شدگان به نزد یزید بوده است، همین شخص باشد. با این حال برخی احتمال داده‌اند که چنین تغییری در موضع او رخ داده باشد؛ چنان‌که افرادی مانند عبیدالله بن زیاد، پدرش و نیز اشعث بن قیس نیز زمانی در شمار نزدیکان علی بودند اما بعدها در صف مخالفان او قرار گرفتند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «زحر». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.