سعد بن عباده
سعد بن عباده بن دلیم از بزرگان انصار و رئیس بنیساعده از قبیله خزرج در مدینه بود. او در بیعت عقبه دوم حضور داشت و در آغاز اسلام به سخاوت و حمایت مالی از مهاجران شهرت یافت؛ با این حال، نام او بیش از همه با واقعه سقیفه بنیساعده پیوند خورده است، رخدادی که در تاریخ سیاسی صدر اسلام نقشی تعیینکننده داشت.
زندگی
سعد بن عباده بن دلیم انصاری خزرجی مدنی از اصحاب پیامبر اسلام و از چهرههای شناختهشده انصار بود. او در بیعت عقبه دوم شرکت داشت و پیامبر وی را به ریاست بنیساعده از شاخههای قبیله خزرج برگزید. در منابع، سعد مردی سخاوتمند، مهماننواز و با غیرت معرفی شده است. در سالهای آغازین هجرت نیز کمکهای مالی فراوانی به مهاجران کرد و در دوره حضور پیامبر در مدینه در راه استقرار جامعه اسلامی نقش داشت.[۱]
نام سعد بن عباده در تاریخ اسلام بیش از هر چیز با واقعه سقیفه بنیساعده گره خورده است. پس از درگذشت محمد، گردهمایی سقیفه با محوریت انصار و با حضور سعد آغاز شد و از دیدگاه منابع شیعی، همین واقعه مسیر خلافت را از جایگاه اصلی خود منحرف ساخت. هرچند سعد خود نیز در پایان از این جریان بهرهای نبرد و دیگران به قدرت رسیدند، اما آغاز این حادثه به او نسبت داده شده است. به همین سبب، در برخی گزارشها حب ریاست او از عوامل ورودش به این ماجرا دانسته شده است. با وجود نقش سعد در آغاز ماجرای سقیفه، او با ابوبکر بیعت نکرد. در منابع آمده است که دستگاه خلافت نیز از بیم واکنش قبیله خزرج با او به شدت برخورد نکرد. این وضع تا دوران خلافت عمر ادامه یافت و سعد سرانجام مدینه را ترک کرد و به شام رفت.[۲]
سعد بن عباده در زمان عمر به شام هجرت کرد و در حوران شام اقامت گزید. دربارهٔ مرگ او گفتهاند که در سال ۱۴ یا ۱۵ قمری، شبانه، به تیر مغیرة بن شعبه که از سوی عمر مأمور شده بود، کشته شد. پس از آن، این سخن شهرت یافت که جنیان او را کشتهاند. این گزارش بعدها در مناظرات کلامی نیز بازتاب یافت. از جمله نقل شده است که روزی ابوحنیفه به مؤمن طاق گفت: اگر علی حقی داشت، چرا پس از درگذشت محمد حق خود را مطالبه نکرد؟ مؤمن طاق در پاسخ گفت: از آن ترسید که جنیان او را بکشند، چنانکه سعد بن عباده را به تیر مغیره کشتند.[۳]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سعد». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.