قیس بن سعد انصاری
قیس بن سعد انصاری، از یاران پیامبر اسلام و از افراد مشهور به سخاوتمندی بود. او در جنگهای محمد پرچمدار انصار بود و از یاران علی بن ابیطالب بهشمار میرفت. علی بن ابیطالب در آغاز خلافت خود او را به ولایت مصر منصوب کرد. قیس پس از آن در جنگ صفین در کنار علی حضور یافت و پس از کشتهشدن او با حسن بن علی بیعت کرد و در وفاداری به او استوار ماند.
زندگی
قیس بن سعد بن عباده بن دلیم خزرجی انصاری از یاران شجاع در میان صحابه محمد بود. او افزون بر شجاعت و شهامت، از زیرکان و سخاوتمندان مشهور بهشمار میرفت و در جنگهای محمد پرچمدار انصار بود. قیس از ارادتمندان علی بن ابیطالب بود و در امتثال فرمانهای او تسلیم کامل داشت.[۱]
ولایت مصر
علی بن ابیطالب در آغاز خلافت خود، قیس را به ولایت مصر منصوب کرد. قیس با حسن تدبیر و فراستی که داشت، به محض ورود به مصر و پس از قرائت نامه علی برای مردم و ایراد سخنرانی کوتاهی، توانست بر آن سرزمین مسلط شود. هنگامی که در برخی نقاط مصر زمزمه وفاداری به عثمان به گوش میرسید، با آنان مدارا کرد و بدون درگیری به حکومت خود ادامه داد.[۲]
معاویه از اینکه شخصیتی مانند قیس به نمایندگی از علی بر مصر، که با شام هممرز بود، حکومت میکرد، نگران بود؛ زیرا بیم داشت اگر علی از کوفه حرکت کند، قیس با لشکر مصر از غرب به او بپیوندد و او را از دو سو محاصره کنند. ازاینرو نامهای برای قیس فرستاد و در آن نوشت که عثمان، خلیفه مظلوم، به تحریک علی کشته شده و چون او خونخواه عثمان است، برای خلافت اولویت دارد و قیس باید او را در این امر یاری کند. قیس در پاسخ نامهای دوپهلو نوشت و مضمون پاسخ او این بود که در این باره باید بیندیشد و معاویه از جانب او ایمن باشد. معاویه به این پاسخ قانع نشد و در نامه دوم، قیس را صریحاً تهدید کرد. قیس نیز در پاسخ با صراحت نوشت که معاویه از این خیال بیرون بیاید و گمان نکند که او کسی را که از هر کس دیگری برای خلافت مقدم است رها میکند و معاویه را که از همه از مقام خلافت دورتر است به جای او میپذیرد. قیس همچنین اعلام کرد که از تهدید معاویه هراسی ندارد و برای هر اقدامی آماده است.[۳]
هنگامی که نامه قیس به معاویه رسید، معاویه در میان مردم شام چنین وانمود کرد که والی مصر از علی برگشته و به او پیوسته است. سپس دو نامه را برای مردم شام خواند: یکی نخستین نامه قیس و دیگری نامهای ساختگی به نام قیس که در آن معاویه را امیرالمؤمنین خوانده و بیعت خود را با او اعلام کرده بود. از سوی دیگر، جاسوسان علی در شام، خبر بازگشت قیس به معاویه را که در شام منتشر شده بود، به علی رساندند. بنا بر نقل الغارات ثقفی، علی به هر دلیل و بر اساس مصالحی که در نظر داشت، محمد بن ابیبکر را همراه نامهای فرستاد و قیس را عزل و محمد بن ابیبکر را به جای او منصوب کرد. قیس فرمان علی را پذیرفت و به مدینه رفت و از آنجا همراه گروهی از خویشاوندان خود از انصار به کوفه رفت و در کنار علی در جنگ صفین شرکت کرد. او در این جنگ فرمانده مقدمه لشکر بود.[۴]
بیعت با حسن بن علی
قیس پس از کشتهشدن علی بن ابیطالب با حسن مجتبی بیعت کرد و از افرادی بود که در وفاداری به او استوار ماند و فریب معاویه را نخورد. هنگامی که حسن بن علی با معاویه صلح کرد، قیس با وجود نگرانی شدید، تسلیم فرمان امام خود بود. بنا بر روایتی از جعفر صادق، هنگامی که حسن بن علی به قیس فرمان داد با معاویه بیعت کند، قیس اندکی درنگ کرد و به حسین بن علی نگریست تا ببیند او چه میگوید. حسین بن علی پاسخ داد که حسن امام اوست و فرمان او مطاع است.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قیس بن سعد انصاری». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.