خواب: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(ابرابزار) |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''خواب''' یک | '''خواب''' حالتی از آرامش و تعطیل شدن نسبی حواس ظاهری است که برای استراحت بدن و استمرار حیات ضروری شمرده میشود. در [[قرآن]] خواب نوعی بازگرفتن موقت جان معرفی شده و به شباهت آن با [[مرگ]] اشاره شده است. در [[روایات اسلامی]] نیز درباره آثار خواب، برخی عوامل مربوط به آن و [[دعا|دعاها]] و آداب پیش از خواب توصیههایی نقل شده است. | ||
== تعریف لغوی و اصطلاحی == | |||
'''خواب''' یک فرایند بیولوژیکی ضروری و چرخهای در جانداران است که تقریباً یکسوم از طول عمر انسان را در بر میگیرد. این حالت تغییر یافته هوشیاری، نقشی حیاتی در تجدید قوا، بازسازی منابع انرژی و حفظ عملکرد بهینه ارگانیسم ایفا میکند.<ref name=":0">{{یادکرد وب|نویسنده=دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم|نشانی=https://lib.eshia.ir/10258/88/0|عنوان=معارف اسلامی|سال=1360}}</ref> خواب در لغت به معنای نقیض بیداری و حالتی از آسایش و استراحت است که در آن حواس ظاهری از فعالیت بازمیمانند و انسان و دیگر حیوانات حالت بیحسی نسبی پیدا میکنند. در این حالت، نفس از بهکارگیری حواس ظاهری دست میکشد و بدن به آرامش میرسد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرهالمعارف جامع اسلامی|ف=خواب}}</ref> | |||
== تمایز خواب و رؤیا == | == تمایز خواب و رؤیا == | ||
در کاربرد روزمره، اصطلاحات خواب و رؤیا اغلب به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از منظر دقیق علمی و شناختی، هر یک تعریف مشخصی دارند. یکی به | در کاربرد روزمره، اصطلاحات خواب و رؤیا اغلب به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از منظر دقیق علمی و شناختی، هر یک تعریف مشخصی دارند. یکی به جنبهٔ زیستی و دیگری به جنبهٔ روانی این حالت میپردازد. | ||
خواب حالتی است که طی آن، بدن به آرامش رسیده و فعالیت ارادی انسان متوقف میگردد؛ این وضعیت برای تجدید قوا و فعالیتهای حیاتی ضروری است. در مقابل، رؤیا مجموعهای از تصاویر ذهنی است که در وضعیت خواب مشاهده میشود؛ فرد در این صحنهها یا به صورت فعال نقش دارد یا تنها تماشاچی است. | خواب حالتی است که طی آن، بدن به آرامش رسیده و فعالیت ارادی انسان متوقف میگردد؛ این وضعیت برای تجدید قوا و فعالیتهای حیاتی ضروری است. در مقابل، رؤیا مجموعهای از تصاویر ذهنی است که در وضعیت خواب مشاهده میشود؛ فرد در این صحنهها یا به صورت فعال نقش دارد یا تنها تماشاچی است. | ||
نکته حائز اهمیت این است که مغز در زمان خواب از فعالیت | نکته حائز اهمیت این است که مغز در زمان خواب از فعالیت بازنمیایستد و به کار خود ادامه میدهد. دلیل اینکه گاهی ما تصور میکنیم خوابی بدون رؤیا گذراندهایم، این است که حافظهٔ بیداری ما توانایی بازسازی مجدد آن تجربه را ندارد. در واقعیت، هیچ خوابی کاملاً عاری از رؤیا نیست.<ref name=":0"/> | ||
== رؤیا صادقه == | == رؤیا صادقه == | ||
در منظر الهیات تطبیقی، رؤیا در حالت خواب، به عنوان کارکرد متعالی ذهن، در [[تورات]]، [[انجیل]] و به ویژه [[قرآن کریم]]، به عنوان یک نعمت الهی و کانال ارتباطی وحیانی مورد تأکید قرار گرفته است. این پدیده، عمدتاً در کتب مذکور به عنوان رؤیای صادق تعریف میشود؛ رؤیایی که دارای ماهیت صحیح و پیشگویانه بوده و با واقعیت بیرونی یا امر الهی تطابق کامل دارد. مطالعات قرآنی، نمونههای متعددی از این نوع رؤیاها را برجسته میسازد که نقشی محوری در سیر تاریخی انبیا داشتهاند. این نمونهها شامل رؤیای کودکی حضرت [[یوسف]] مبنی بر سجده یازده ستاره و ماه ([[سوره یوسف|یوسف]]: | در منظر الهیات تطبیقی، رؤیا در حالت خواب، به عنوان کارکرد متعالی ذهن، در [[تورات]]، [[انجیل]] و به ویژه [[قرآن کریم]]، به عنوان یک نعمت الهی و کانال ارتباطی وحیانی مورد تأکید قرار گرفته است. این پدیده، عمدتاً در کتب مذکور به عنوان رؤیای صادق تعریف میشود؛ رؤیایی که دارای ماهیت صحیح و پیشگویانه بوده و با واقعیت بیرونی یا امر الهی تطابق کامل دارد. مطالعات قرآنی، نمونههای متعددی از این نوع رؤیاها را برجسته میسازد که نقشی محوری در سیر تاریخی انبیا داشتهاند. این نمونهها شامل رؤیای کودکی حضرت [[یوسف]] مبنی بر سجده یازده ستاره و ماه ([[سوره یوسف|یوسف]]: ۴)، تعبیر رؤیای دو همسلولی ایشان در زندان، و رؤیای عزیز مصر که یوسف تعبیر کرد، میباشد. علاوه بر این، رؤیای حضرت [[ابراهیم]] در خصوص اجرای امر قربانی کردن اسماعیل (ع) ([[سوره صافات|صافات]]: ۱۰۲)، نمونهای کلاسیک از رؤیای صادق مبتنی بر تکلیف الهی است. این رؤیاها در تقابل با پدیدههای ناشی از اضطرابات فیزیولوژیک یا فعال شدن فرآیندهای متابولیک در خواب REM، به عنوان حقیقت منکشف شده از قلمرو غیب و پیامی مستقیم دستهبندی میشوند.<ref name=":0"/> | ||
== در منابع اسلامی == | |||
قرآن خواب را وسیلهای برای قوام زندگی و تجدید نیرو معرفی میکند؛ چنانکه در آیه «وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا» ([[آیه ۹ سوره نبأ|نبأ: ۹]]) خواب به عنوان مایه آرامش و قطع فعالیتهای روزانه بیان شده است. در آیهای دیگر آمده است: «اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا…» ([[آیه ۴۲ سوره زمر|زمر: ۴۲]]). از این آیه چنین برداشت میشود که خواب و مرگ در جدا شدن نفس از بدن شباهت دارند؛ با این تفاوت که در خواب [[روح]] دوباره به بدن بازمیگردد، اما در مرگ این بازگشت رخ نمیدهد. به همین معنا در حدیث مشهور آمده است: «النوم أخو الموت» (خواب برادر مرگ است).<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرهالمعارف جامع اسلامی|ف=خواب}}</ref> | |||
در روایات اسلامی به برخی نکات درباره خواب اشاره شده است؛ از جمله اینکه چهار چیز است که اندک آن نیز بسیار شمرده میشود: آتش، خواب، بیماری و دشمن. همچنین در برخی احادیث آمده است که کاهو خوابآور و کمککننده به هضم غذا است و [[حجامت]] میتواند خوابآلودگی را برطرف کند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرهالمعارف جامع اسلامی|ف=خواب}}</ref> | |||
از جعفر صادق، امام ششم شیعیان امامیه دعاهایی برای خواب نقل شده است. از جمله اینکه هنگام رفتن به بستر گفته شود: «سبحان الله ذی الشأن، دائم السلطان، عظیم البرهان، کل یوم هو فی شأن…» و سپس دعا شود که خداوند رگهای تپنده را آرام کند و چشمها را به خواب فرو برد. همچنین توصیه شده است که پیش از خواب آیةالکرسی و آیاتی مانند «إذ یغشّیکم النعاس أمنة منه» و «وجعلنا نومکم سباتاً» خوانده شود. در حدیثی دیگر از جعفر صادق آمده است که پنج گروه به سختی خوابشان میبرد: کسی که قصد کشتن دیگری را دارد، توانگری که برای مال خود امین مطمئنی ندارد، کسی که برای رسیدن به مال دنیا به [[دروغ]] و [[تهمت]] متوسل میشود، فردی که بدهی سنگین دارد و توان پرداخت آن را ندارد، و کسی که دلبسته دوستی است که در آستانه جدایی از او قرار دارد.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرهالمعارف جامع اسلامی|ف=خواب}}</ref> | |||
== پانویس == | |||
=== ارجاعات === | |||
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}} | |||
=== منابع === | |||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=خواب|دانشنامه=[[دایرهالمعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایرهالمعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | |||
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}} | |||
[[رده:خواب| ]] | |||
[[رده:خواب]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۷
خواب حالتی از آرامش و تعطیل شدن نسبی حواس ظاهری است که برای استراحت بدن و استمرار حیات ضروری شمرده میشود. در قرآن خواب نوعی بازگرفتن موقت جان معرفی شده و به شباهت آن با مرگ اشاره شده است. در روایات اسلامی نیز درباره آثار خواب، برخی عوامل مربوط به آن و دعاها و آداب پیش از خواب توصیههایی نقل شده است.
تعریف لغوی و اصطلاحی
خواب یک فرایند بیولوژیکی ضروری و چرخهای در جانداران است که تقریباً یکسوم از طول عمر انسان را در بر میگیرد. این حالت تغییر یافته هوشیاری، نقشی حیاتی در تجدید قوا، بازسازی منابع انرژی و حفظ عملکرد بهینه ارگانیسم ایفا میکند.[۱] خواب در لغت به معنای نقیض بیداری و حالتی از آسایش و استراحت است که در آن حواس ظاهری از فعالیت بازمیمانند و انسان و دیگر حیوانات حالت بیحسی نسبی پیدا میکنند. در این حالت، نفس از بهکارگیری حواس ظاهری دست میکشد و بدن به آرامش میرسد.[۲]
تمایز خواب و رؤیا
در کاربرد روزمره، اصطلاحات خواب و رؤیا اغلب به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از منظر دقیق علمی و شناختی، هر یک تعریف مشخصی دارند. یکی به جنبهٔ زیستی و دیگری به جنبهٔ روانی این حالت میپردازد.
خواب حالتی است که طی آن، بدن به آرامش رسیده و فعالیت ارادی انسان متوقف میگردد؛ این وضعیت برای تجدید قوا و فعالیتهای حیاتی ضروری است. در مقابل، رؤیا مجموعهای از تصاویر ذهنی است که در وضعیت خواب مشاهده میشود؛ فرد در این صحنهها یا به صورت فعال نقش دارد یا تنها تماشاچی است.
نکته حائز اهمیت این است که مغز در زمان خواب از فعالیت بازنمیایستد و به کار خود ادامه میدهد. دلیل اینکه گاهی ما تصور میکنیم خوابی بدون رؤیا گذراندهایم، این است که حافظهٔ بیداری ما توانایی بازسازی مجدد آن تجربه را ندارد. در واقعیت، هیچ خوابی کاملاً عاری از رؤیا نیست.[۱]
رؤیا صادقه
در منظر الهیات تطبیقی، رؤیا در حالت خواب، به عنوان کارکرد متعالی ذهن، در تورات، انجیل و به ویژه قرآن کریم، به عنوان یک نعمت الهی و کانال ارتباطی وحیانی مورد تأکید قرار گرفته است. این پدیده، عمدتاً در کتب مذکور به عنوان رؤیای صادق تعریف میشود؛ رؤیایی که دارای ماهیت صحیح و پیشگویانه بوده و با واقعیت بیرونی یا امر الهی تطابق کامل دارد. مطالعات قرآنی، نمونههای متعددی از این نوع رؤیاها را برجسته میسازد که نقشی محوری در سیر تاریخی انبیا داشتهاند. این نمونهها شامل رؤیای کودکی حضرت یوسف مبنی بر سجده یازده ستاره و ماه (یوسف: ۴)، تعبیر رؤیای دو همسلولی ایشان در زندان، و رؤیای عزیز مصر که یوسف تعبیر کرد، میباشد. علاوه بر این، رؤیای حضرت ابراهیم در خصوص اجرای امر قربانی کردن اسماعیل (ع) (صافات: ۱۰۲)، نمونهای کلاسیک از رؤیای صادق مبتنی بر تکلیف الهی است. این رؤیاها در تقابل با پدیدههای ناشی از اضطرابات فیزیولوژیک یا فعال شدن فرآیندهای متابولیک در خواب REM، به عنوان حقیقت منکشف شده از قلمرو غیب و پیامی مستقیم دستهبندی میشوند.[۱]
در منابع اسلامی
قرآن خواب را وسیلهای برای قوام زندگی و تجدید نیرو معرفی میکند؛ چنانکه در آیه «وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا» (نبأ: ۹) خواب به عنوان مایه آرامش و قطع فعالیتهای روزانه بیان شده است. در آیهای دیگر آمده است: «اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا…» (زمر: ۴۲). از این آیه چنین برداشت میشود که خواب و مرگ در جدا شدن نفس از بدن شباهت دارند؛ با این تفاوت که در خواب روح دوباره به بدن بازمیگردد، اما در مرگ این بازگشت رخ نمیدهد. به همین معنا در حدیث مشهور آمده است: «النوم أخو الموت» (خواب برادر مرگ است).[۳]
در روایات اسلامی به برخی نکات درباره خواب اشاره شده است؛ از جمله اینکه چهار چیز است که اندک آن نیز بسیار شمرده میشود: آتش، خواب، بیماری و دشمن. همچنین در برخی احادیث آمده است که کاهو خوابآور و کمککننده به هضم غذا است و حجامت میتواند خوابآلودگی را برطرف کند.[۴]
از جعفر صادق، امام ششم شیعیان امامیه دعاهایی برای خواب نقل شده است. از جمله اینکه هنگام رفتن به بستر گفته شود: «سبحان الله ذی الشأن، دائم السلطان، عظیم البرهان، کل یوم هو فی شأن…» و سپس دعا شود که خداوند رگهای تپنده را آرام کند و چشمها را به خواب فرو برد. همچنین توصیه شده است که پیش از خواب آیةالکرسی و آیاتی مانند «إذ یغشّیکم النعاس أمنة منه» و «وجعلنا نومکم سباتاً» خوانده شود. در حدیثی دیگر از جعفر صادق آمده است که پنج گروه به سختی خوابشان میبرد: کسی که قصد کشتن دیگری را دارد، توانگری که برای مال خود امین مطمئنی ندارد، کسی که برای رسیدن به مال دنیا به دروغ و تهمت متوسل میشود، فردی که بدهی سنگین دارد و توان پرداخت آن را ندارد، و کسی که دلبسته دوستی است که در آستانه جدایی از او قرار دارد.[۵]
پانویس
ارجاعات
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم (۱۳۶۰). «معارف اسلامی».
- ↑ اختری، «خواب»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «خواب»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «خواب»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «خواب»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «خواب». دایرهالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.