دمامینی

دمامینی نحوی و ادیب مالکی‌مذهب از اسکندریه بود که در قرون هشتم و نهم هجری فعالیت داشت. او پس از تدریس در الازهر به هند مهاجرت کرد و در آنجا مورد توجه قرار گرفت. آثارش در نحو و ادب، مانند تحفة الغریب و شرح تسیهل، جایگاه مهمی در سنت نحوی پس از او یافت.

زندگی

بدرالدین محمد بن ابی‌بکر بن عمر قرشی مخزومی دمامینی، نحوی و ادیب مالکی‌مذهب، در سال ۷۶۳ هجری قمری در اسکندریه مصر به دنیا آمد. او در علوم ادبی، به‌ویژه نحو، نظم، خط، فقه و قرائت قرآن تحصیل کرد و در این حوزه‌ها به مهارت رسید. دمامینی به‌تدریج در مدارس مصر به تدریس پرداخت و سرانجام در الازهر به مقام استادی نحو رسید. او در سال ۷۹۴ قمری دوباره به اسکندریه بازگشت. منابع تاریخی اشاره کرده‌اند که او در سال ۸۱۹ قمری به حج رفت، سپس به یمن سفر کرد و از آنجا با کشتی راهی هند شد. دمامینی در سرزمین هند با استقبال گسترده محافل علمی روبه‌رو شد و مدتی در آنجا به تدریس و نگارش پرداخت. دربارهٔ زمان وفات او دو گزارش وجود دارد: ۸۲۸ قمری یا به روایتی ۸۳۸ قمری. محل درگذشت او شهر کُلبرگَه (کلبرجا) در هند ذکر شده است.

آثار

از دمامینی آثاری در نحو، ادبیات و حدیث باقی مانده است. مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

• تحفة الغریب بشرح مغنی اللبیب
• العیون الفاخرة الغامزة علی خبایا الرامزة
• مختصر حیوة الحیوان (تألیف ۸۲۳ ق)
• شرح تسیهل، که آن را به نام احمد شاه بن مظفر شاه، از حاکمان هند، نگاشت و «تعلیق الفرائد» نامید
• جواهر البحر در علم عروض و شرح آن با عنوان معدن الجواهر
• شرح صحیح بخاری با نام مصابیح الجامع

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «دمامینی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.