زمزم

زمزم نام چاهی مشهور در کنار کعبه در مکه است که در منابع اسلامی اهمیت ویژه‌ای دارد. دربارهٔ نام‌گذاری آن دیدگاه‌های مختلفی بیان شده است. در روایات دینی، این آب دارای فضیلت دانسته شده و در طول تاریخ نیز چند بار حفر یا بازسازی شده است.

نام و جایگاه

زمزم نام چاهی در کنار کعبه در مکه است. دربارهٔ وجه تسمیه آن دیدگاه‌های گوناگونی بیان شده، اما برخی منابع این نام را واژه‌ای مستقل دانسته‌اند که پیشینه‌ای در پیوند با واژه‌ای دیگر ندارد. این چاه از دیرباز مورد توجه زائران و ساکنان مکه بوده است.

در منابع روایی

در منابع روایی دربارهٔ فضیلت آب زمزم نقل‌هایی آمده است. از جمله جمله‌ای که به پیامبر اسلام نسبت داده شده است با این مضمون که «آب زمزم برای همان مقصودی است که به نیت آن نوشیده شود». همچنین در برخی روایات آب زمزم به عنوان درمان برخی بیماری‌ها معرفی شده و در گزارشی دیگر از علی بن ابی‌طالب نقل شده که آن را بهترین آب روی زمین دانسته است. در منابع روایی همچنین آمده است که پس از هجرت پیامبر اسلام به مدینه، گاه آب زمزم برای او به عنوان هدیه برده می‌شد.

در روایتی منسوب به جعفر بن محمد آمده است که هنگام فرمان الهی برای انجام حج و بازسازی کعبه، ابراهیم همراه با اسماعیل به مکه آمد. در آن زمان کعبه ویران شده بود و تنها نشانه‌هایی از پایه‌های آن باقی مانده بود و در آن سرزمین آب کمیاب بود. گفته شده است که به ابراهیم فرمان داده شد در کنار کعبه چاهی حفر کند و این چاه با یاری جبرئیل حفر شد که همان زمزم دانسته شده است.

تاریخچه چاه

در گزارش‌های تاریخی آمده است که چاه زمزم در دوره اسماعیل و هاجر مورد استفاده زائران و ساکنان مکه قرار داشت، اما پس از مدتی خشک شد و برای زمانی طولانی متروک ماند. بعدها عبدالمطلب آن را دوباره حفر کرد. پس از آن نیز این چاه مورد توجه حاکمان قرار گرفت و در دوره‌هایی مانند زمان ابوجعفر منصور و مأمون توسعه و تعمیق یافت. این چاه تا دوره‌های بعد همچنان مورد توجه زائران و مردم قرار داشته است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «زمزم». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.