عوالم اربعه: تفاوت میان نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
() |
(+ رده:اصطلاحات عرفانی (هاتکت)) |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''عوالم اربعه''' به چهار مرتبه یا ساحت کلی از مراتب وجود در [[فلسفه اسلامی]] و [[حکمت اشراق]] اشاره دارد. در نظامهای فلسفی و عرفانی، جهان هستی متناسب با درجات تجرد و مادیت به عوالم متعددی تقسیم میشود که مشهورترین دستهبندی فلسفی آن شامل '''عالم عقول'''، '''عالم نفوس'''، '''عالم برزخ''' و '''عالم ماده''' است. در کنار این تقسیمبندی چهارگانه، برخی مکاتب [[عرفانی]] به تقسیمات پنجگانه قائل هستند. | |||
== دیدگاه فلسفه اشراق == | == دیدگاه فلسفه اشراق == | ||
در حکمت اشراقی، عوالم اربعه | در حکمت اشراقی، مراتب وجود بر پایه [[نور]] و ظلمت تبیین میشود. در این دیدگاه، عوالم اربعه به شرح زیر طبقهبندی شدهاند:<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=عوالم اربعه|ص=۵۱۵}}</ref> | ||
* عالم انوار قاهره، که همان عالم انوار مجرد عقلی و عاری از هرگونه تعلق مادی است. | |||
* عالم انوار مدبره، که شامل انوار اسفهبدیه فلکی و انسانی میشود و تدبیر اجسام را بر عهده دارد. | |||
* عالم برزخیات، که بر [[عالم حس]] و اجسام مادی اطلاق میشود. | |||
* عالم صور معلقه ظلمانیه، که از آن با عناوینی چون [[عالم مثال]]، عالم خیال و عالم اشباح یاد شده و نزد قدما به عالم مقدار موسوم بوده است. | |||
== | |||
در اصطلاحات | == مقایسه با تقسیمبندی عرفانی == | ||
در اصطلاحات [[عرفان نظری]]، نظام پنجگانهای تحت عنوان عوالم خمسه مطرح است که تبیینکننده قوس نزول و مراتب تجلیات الهی است. این مراتب عبارتند از:<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=عوالم خمسه}}</ref> | |||
* عالم علم | |||
* عالم عین | |||
* عالم جبروت اعم از اعلی و اسفل، که به مثال مطلق و غیب مضاف نیز نامیده میشود | |||
* عالم ملکوت، که ساحت ارواح است | |||
* عالم خلق، که همان عالم ملک و [[ناسوت]] است. | |||
== عوالم عالیه == | == عوالم عالیه == | ||
در برخی | در برخی متون فلسفی، از اصطلاح عوالم عالیه برای اشاره به مراتب فوقانی هستی استفاده میشود. این عوالم دربرگیرنده [[مجردات]] طولی و عرضی، صور مجرده و مثل معلقه هستند که از حیث رتبه وجودی بر جهان ماده تقدم دارند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=عوالم عالیه}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
=== ارجاعات === | === ارجاعات === | ||
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}} | {{پانویس|۳|اندازه=ریز}} | ||
=== منابع === | === منابع === | ||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=عوالم اربعه|دانشنامه=[[دایرهالمعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایرهالمعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | |||
{{ | {{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}} | ||
[[رده:اصطلاحات عرفانی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۲۶
عوالم اربعه به چهار مرتبه یا ساحت کلی از مراتب وجود در فلسفه اسلامی و حکمت اشراق اشاره دارد. در نظامهای فلسفی و عرفانی، جهان هستی متناسب با درجات تجرد و مادیت به عوالم متعددی تقسیم میشود که مشهورترین دستهبندی فلسفی آن شامل عالم عقول، عالم نفوس، عالم برزخ و عالم ماده است. در کنار این تقسیمبندی چهارگانه، برخی مکاتب عرفانی به تقسیمات پنجگانه قائل هستند.
دیدگاه فلسفه اشراق
در حکمت اشراقی، مراتب وجود بر پایه نور و ظلمت تبیین میشود. در این دیدگاه، عوالم اربعه به شرح زیر طبقهبندی شدهاند:[۱]
- عالم انوار قاهره، که همان عالم انوار مجرد عقلی و عاری از هرگونه تعلق مادی است.
- عالم انوار مدبره، که شامل انوار اسفهبدیه فلکی و انسانی میشود و تدبیر اجسام را بر عهده دارد.
- عالم برزخیات، که بر عالم حس و اجسام مادی اطلاق میشود.
- عالم صور معلقه ظلمانیه، که از آن با عناوینی چون عالم مثال، عالم خیال و عالم اشباح یاد شده و نزد قدما به عالم مقدار موسوم بوده است.
مقایسه با تقسیمبندی عرفانی
در اصطلاحات عرفان نظری، نظام پنجگانهای تحت عنوان عوالم خمسه مطرح است که تبیینکننده قوس نزول و مراتب تجلیات الهی است. این مراتب عبارتند از:[۲]
- عالم علم
- عالم عین
- عالم جبروت اعم از اعلی و اسفل، که به مثال مطلق و غیب مضاف نیز نامیده میشود
- عالم ملکوت، که ساحت ارواح است
- عالم خلق، که همان عالم ملک و ناسوت است.
عوالم عالیه
در برخی متون فلسفی، از اصطلاح عوالم عالیه برای اشاره به مراتب فوقانی هستی استفاده میشود. این عوالم دربرگیرنده مجردات طولی و عرضی، صور مجرده و مثل معلقه هستند که از حیث رتبه وجودی بر جهان ماده تقدم دارند.[۳]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عوالم اربعه». دایرهالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.