دجال

دجّال در روایات اسلامی شخصیتی گمراه‌کننده و یکی از نشانه‌های آخرالزمان است که خروج او پیش از ظهور مهدی، موعود در اعتقاد شیعیان امامیه، دانسته شده است. او با اوصاف گوناگون از جمله یک‌چشمی و ظهور از خراسان یا اصفهان معرفی شده و روایات متعددی دربارهٔ فتنه‌ها، مدت حکومت و چگونگی سرانجام او نقل شده است. در احادیث، آمدن دجّال‌های متعدد نیز گزارش شده و در یک روایت مفصل، تغییرات غیرمعمول در طول روزهای دوران فتنه او توصیف شده است.

در منابع اسلامی

دجّال در متون حدیثی اسلامی به شخصیتی فریبنده و گمراه‌کننده اطلاق می‌شود که ظهور او از نشانه‌های آخرالزمان دانسته شده است. بر پایه روایات مختلف، دجّال پیش از ظهور مهدی، موعود در اعتقاد شیعیان امامیه، یا در آغاز دوره حکومت او خروج خواهد کرد و در دوره‌ای که در برخی نقل‌ها چهل روز و در برخی دیگر چهل سال دانسته شده، جهان را آکنده از ظلم و بی‌نظمی می‌کند تا سرانجام به دست مهدی یا عیسی بن مریم کشته شود.

در باورهای اسلامی، یکی از شخصیت‌های آخرالزمانی، دجال است که در احادیث شیعه و اهل‌سنت به آن پرداخته شده که تعداد احادیث اهل‌سنت بیشتر از روایات شیعه است. دانشمندان اسلامی دربارهٔ دجال دیدگاه متفاوتی دارند و گروهی آن را شخص واقعی از افراد انسانی می‌دانند و گروهی آن را نماد جریان انحرافی آخرالزمان بیان کردند و بسیاری از دانشمندان اهل‌سنت بر اینکه دجال شخص واقعی است و در آخر الزمان ظهور می‌کند هم عقیده هستند. در احادیث شیعه خروج دجال قبل از ظهور از مسلمات به‌شمار آمده است ولی از نشانه‌های حتمی نیست و امکان اینکه بداء صورت بگیرد وجود دارد ولی اهل‌سنت بر این باورند که ظهور دجال جزو علائم حتمی ظهور است.

دربارهٔ نام اصلی دجّال، نسب، محل زندگی و محل خروج او گزارش‌های گوناگونی وجود دارد. در شماری از روایات، او مردی یک‌چشم و زاده زنی یهودی معرفی شده و محل ظهور او خراسان، کوفه یا محله یهودیه اصفهان دانسته شده است. همچنین گفته شده که هنگام خروج او قحطی و تنگدستی شدید رخ می‌دهد و او با بخشش‌های گسترده توان جذب پیروان فراوانی را خواهد داشت.

روایات پیامبر اسلام خروج دجّال را یکی از فتنه‌های بزرگ امت دانسته‌اند و برخی احادیث از آمدن دجّال‌های متعدد در دوره‌های مختلف سخن می‌گویند؛ از جمله گفته شده است پیش از قیامت هفتاد و دو دجّال یا سی دجّال دروغگو پدید خواهند آمد. در برخی نقل‌ها آمده است که دجّال بر همه سرزمین‌ها وارد می‌شود، جز مکه و مدینه. روایت دیگری چهره یاران او را به سپری گرد تشبیه کرده و او را یک‌چشم و سبزچشم معرفی کرده است.

در حدیثی تفسیری منسوب به پیامبر اسلام، مدت حرکت دجّال چهل روز توصیف شده که در این مدت سراسر زمین را درمی‌نوردد. در همان گزارش، طول روزهای ناشی از حضور او متفاوت بیان شده است؛ چنان‌که یک روز به اندازه یک سال، یک روز به اندازه یک ماه یا یک هفته خواهد بود، و روزهایی نیز بسیار کوتاه یا نزدیک به طول عادی ذکر شده‌اند. در ادامه روایت، دربارهٔ چگونگی تعیین وقت نماز در این شرایط گفته شده که باید بر اساس اندازه‌گیری زمان به معیار روزهای متعارف عمل شود.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «دجال». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.